خوانشي نو از سير تاريخي روند مبارزه با مالاريا در قالب برنامه‌ هاي‌ توسعه (1327ـ 1356 ش)

مالاريا از مهلك ترين بيماري هاي انگلي و عفوني است كه به رغم پيشرفت علم پزشكي درمان قطعي براي آن كشف نشده است. اين بيماري در ايران تا دوره پهلوي(1320-ش1357ش)، يكي از دلايل اصلي مرگ و مير بود كه به لحاظ گستردگي، پيامدهاي آن اقشار آسيب پذير مانند كشاورزان و كارگران را تهديد و استان هاي مالارياخيز را درگير مي كرد. شرايط محيطي، مسائل اقتصادي- اجتماعي و فرهنگي در كنار عناصر اقليمي نقش مهمي در شيوع بيماري داشتند. از اين رو بررسي عملكرد دولت(1320-1356ش/1941-1978م)، به عنوان نهاد اداره كننده جامعه در مواجه با اين بيماري همه گير و معضلي كه بر جنبه هاي مهم زندگي افراد از جمله ادامه حيات و معيشت تأثير داشت، حائز اهميت است. يكي از راهكارهاي دولت در مقابله با بيماري، تبادل تجربه و هم انديشي در پيشبرد گام هايي بود كه در قالب برنامه هاي توسعه تبلور پيدا كرد. اما مقايسه اقدامات دولت و سازمان برنامه در ادوار مختلف نشان داد، فعاليت ها همواره با كاميابي همراه نبوده است. از اين رو بررسي علل موفقيت يا ناكامي دولت در كنترل و مهار مالاريا در برنامه هاي توسعه پرسش مطرح در پژوهش است. نتايج با بهره گيري از مذاكرات مجلس شوراي ملي و گزارش هاي سازمان برنامه، به روش توصيفي- تحليلي و پسارويدادي نشان داد، گرچه تغيير در سياست گذاري هاي بهداشتي از سوي برنامه ريزان و دولت، با آغاز برنامه هاي توسعه(1327ش/1948م)، و تمركز بر دلايل شيوع بيماري در كاهش عوامل بيماري زا و تقليل تعداد بيماران مؤثر بود، متغييرهايي همچون تخصيص بودجه، تجهيزات و مساعدت هاي جهاني دلايل كاميابي يا ناكامي در مبارزه با بيماري را روشن مي كرد.