نسبت ميان «رندِ نظرباز»(انسان كامل عالم عرفان) و «دازاين»(ابرانسان عالم غرب)، در پديدارشناسي «حريم»

حريم، از اساسي‌ترين مفاهيم پرتكرار در پارادايم معماري است كه تا به امروز تعريفي ريشه‌اي و فلسفي از آن ارائه نشده است. دشوارۀ تعريف حريم، از وابستگي آن به مفاهيم انتزاعي‌تري چون فرهنگ و جهان‌بيني نشأت مي‌گيرد و فراواني تعداد و تنوع المان‌هاي فرهنگي، تبيين آن را به مراتب دشوارتر خواهدكرد. پديدارشناسي به عنوان يك شاخۀ فلسفي، ازآنجاكه سعي در حذف فاكتورهاي وابسته و دسترسي به جوهرۀ مفاهيم دارد مي‌تواند در اين مورد كارآمدترين ابزار فلسفي باشد. با اين همه، پرسش اساسي‌تري مطرح مي‌شود: حال كه پديدارشناسي خود ماحصل فرهنگ و تفكر غربي است؛ آيا مي‌توان آن را در تعريف مفهوم حريم در ايران به كاربست؟ يا به تعبيري آيا زبان هستي‌شناسانۀ ايرانيان متفاوت از زبان هستي‌شناسانۀ غرب است؟ هدف اين پژوهش ضمن پاسخ به پرسش‌هاي بالا، يافتن تفاوت‌ها و نسبت‌هاي انديشۀ هستي‌شناسانۀ غرب و ايران در پديدارشناسي حريم است. اين پژوهش تلاش دارد تا با رويكرد كيفي ابتدا، ادبيات موضوعي انديشۀ هستي‌شناسانه غرب و پهنۀ فرهنگي ايران را مورد بررسي قراردهد و سپس به شيوۀ تحليلي-تفسيري، به مقايسه پديدارشناسي مفهوم حريم در اين دو پارادايم بپردازد. در پديدارشناسي هايدگري، دازاين به عنوان ابرانسان، فضا را با اگزيستانس خود مكان‌مند مي‌كند. ابزار دازاين جهت مكان‌بخشي، جهت‌گيري او به جهان در دو عامل تقرّب و دوري‌ كردن است. لذا براي دازاين، حريم نه متأثر از فاصله‌ و اندازه؛ كه از التفات و توجه او به فضا و چيزهاست. از آن سو، رند نظرباز در مقابل دازاين، به عنوان الگوي كامل انساني در سنت تأويلي شاعرانه و انديشۀ هستي‌شناسانۀ پهنۀ فرهنگي ايران حضور دارد. ماهيت مكان در نظر رندِ نظرباز، منبعث از اسطورۀ آفرينش و دوگانۀ درون و بيرون است. ماهيتي كه بازتاباننده خاطرۀ ازلي باشد و از همين‌رو، ريشه‌اي‌ترين عنصر ادراك حريم، توجه به درونِ خويشتن خويش است.