نقش ليبراليسم و فروپاشي كمونيسم در گسترش عرفان و معنويت

از آنجا كه ليبراليسم متكي بر آزادي فردي و معتقد به كرامت ذاتي انسان است از عصر روشنگري راه را براي معنويت‌هايي گشود كه اصالت را به كرامت ذاتي انسان مي‌داند و عرفان از آن جمله بود، از طرف ديگر مهم‌ترين ايدئولوژي مخالف با دين و معنويت كه با عرفان نيز همخواني نداشت كمونيست بود كه علي رغم درخشش سريع خود با فروپاشي اتحاد جماهير شوروي و پايان دوران جنگ سرد به سرعت كم نور شد و بزرگ‌ترين مكتب مادي مخالفت با معنويت از صحنۀ جهاني كناررفت و با عبور اين ابر تاريك، زمينه براي گرايش به عرفان هموارگرديد و انديشۀ ليبراليسم كه با مباني معنويت منافاتي نداشت بلكه احياي دين و معنويت و عرفان را سرعت بخشيد و در عصر فرا تجددگرايي (پست مدرنيسم) شاخه‌هاي متعدد عرفان گسترش يافت و عرفان اسلامي نيز در اين ميان با استقبال در سراسر جهان مواجه گرديد و انسان شناسي جهاني با محوريت اصالت انسان و حاكميت عشق و محبت عرفاني در جامعه مطلوب جهاني و اهداف جامعه بين الملل خودنمايي كرد و جهاني شدن با گرايش به معنويت همسو گرديد.