تحليل زيرساخت استثناي احاديث منفرد محمد‌بن‌عيسي‌بن‌عبيد از يونس‌بن‌عبدالرحمن

عنوان استثنا، در برخي دانش‌ها و معارف اسلامي از جمله: فقه، اصول، تفسير و حديث مطرح شده ‌است. يكي از كاربست‌هاي اين عنوان را مي‌توان در دانش اعتبارسنجي احاديث شيعه دنبال ‌كرد. در اطلاعات راه‌يافته به كتاب‌هاي فهرست با پديده رايجي در حوزه حديثي قم، با نام فرايند استثنا مواجه‌ هستيم كه معنا و مفهومي خاص از آن، متناسب با موضوع اين دانش اراده شده ‌است. به گاه بازخواني مدخل يونس‌بن‌عبدالرحمن در فهرست شيخ طوسي و رجال نجاشي با عبارتي از ابن‌وليد كه استثناي احاديث منفرد محمد‌بن‌عيسي‌بن‌عبيد از يونس در خود جاي داده‌ است برخورد مي‌كنيم كه در تحليل آن احتمالات گوناگوني وجود دارد. در نوشتار پيش‌رو از يك‌سو با رويكرد و نگرش تاريخ حديث شيعه به سير تطور و كنش‌گري دانشيان اعتبارسنجي و فقيهان نسبت به استثناي منفردات محمد‌بن‌عيسي از قرن پنجم تا دوران معاصر پرداخته شده‌ است. از سوي ديگر، تمركز خود را بر نقد و نپذيرفتن نگرش‌هاي گوناگون پيرامون دليل و زيرساخت‌هاي اين استثنا قرار داده ‌است كه در نوشته‌هاي پيشين به صورت يك مجموعه مشاهده نمي‌شود. افزون بر آن، در مقاله حاضر از طريق پديدار كردن يك انگاره نوين، به تحليل و بازشناسي زيرساخت استثناي منفردات محمد‌بن‌عيسي از يونس در بستر تاريخي پرداخته ‌است.