تصحيح نسخ‌خطي و آشنايي با روش علي‌اكبر غفاري در تصحيح متون حديثي

پژوهش حاضر به روش توصيفي‌ـ تحليلي، ابتدا در يك نگاه كلي، مسأله تصحيح نسخ‌ خطي را بررسي مي‌كند و سپس به بيان روش مصحّح علي‌اكبر غفاري (1383-1303ش) در تصحيح متون حديثي، همراه با ذكر نمونه‌هايي مي‌پردازد. آشنايي با روش تصحيح يك مصحّح، هم‌زمان با در نظرداشتن روش كلي تصحيح، ضمن اين‌كه دانش، مهارت، اولويت و علاقه يك مصحّح را آشكار مي‌نمايد، زمينه‌ساز پژوهش‌هاي ديگر، در شناسايي تفاوت‌ها و شباهت‌هاي روش مصحّحان است. يافته‌ها و نتايج تحقيق نشان مي‌دهد، وي ديدگاه آن دسته از مصحّحان كه ملاك قرار‌گرفتن نسخه‌اي در روند تصحيح را صرفا قدمت آن مي‌دانند، نمي‌پذيرد. از اين‌رو، روش خود را در تصحيح بر اساس يافتن صحيح‌ترين نسخه،ايه‌گذاري كرد و يافتن نسخه مجازها را در اولويت قرار داد. در همين‌راستا، درصدد يافتن نسخه‌هاي متعدد از يك متن برآمد و حتي گاهي براي يافتن أصحّ نسخ، به منابع ديگري كه از صاحب نسخه برجاي مانده بود، نيز مراجعه نمود. علاوه‌ بر‌ اين، توجه و مراجعه به مصادر و منابع اصلي مانند قرآن‌كريم، جوامع حديثي شيعه و اهل سنت، تفاسير، شروح، ديدگاه متخصّصان در زمينه حديث، رجال، تفسير، فقه و ساير اهالي فن، ملاك‌هاي ديگري براي يافتن أصح‌ نسخ در نزد غفاري بود. لازم به ذكر است هرچند وي به تصحيح اجتهادي نيز پرداخت، ولي نه در متن اصلي، بلكه در پاورقي‌ها مي‌توان آن‌ها را يافت كه مهم‌ترين دليلش‌، رعايت مسائل اخلاقي و شرعي و نيز جلوگيري از هدررفت نسخه‌ها ‌بود.