پارادايم‌هاي تبيين در مطالعات تاريخي جنگ

نقش برسازنده‌ي جنگ در حيات جوامع انساني، مطالعات تاريخي را به ارائه تبيين‌هاي متكثري از اين پديده اجتماعي سوق داده است. اگر بپذيريم كه اين آشفتگي و كثرت تبيين‌ها برآيند چشم‌اندازهاي معرفتي متفاوت مورخان است، در آن صورت بازشناسي مباني پارادايميِ مدل‌هاي تبيين، راه غلبه بر اين آشفتگي خواهد بود. با عطف‌نظر بدين‌ مهم پژوهش حاضر در صدد پاسخ بدين پرسش برآمد كه كاربست صحيح مدل‌هاي تبييني در مطالعات تاريخ جنگ بر اساس چه معياري تعيين مي‌شود.  اگر بپذيريم كه هستي‌شناسي اجتماعي مورخان واجد الزامات روش‌شناسانه‌اي است كه با يك مدل تبييني سازگاري بيشتري دارد، در آن صورت مي‌توان مسأله مقاله را با صورت‌بندي سه پارادايم تبييني در مطالعات تاريخي جنگ پاسخ داد: بر اساس پارادايم تفهمي، كاربست مدل تفهميِ تبيين مستلزمِ پذيرش پاسخ اتميستي به مسأله عامليت و ساختار و انكار نقش تعيّن‌بخش كل‌هاي اجتماعي در وقوع جنگ است. در پارادايم قياسي قانون‌شناختي، كاربست مدل قانون فراگير تبيين تنها در شرايطي صحيح خواهد بود كه تأكيد هستي‌شناسي كل‌گرايانه بر نقش تعيّن‌بخش ساختارهاي اجتماعي و فرهنگ مسلم انگاشته شود. در پارادايم روايي نيز تبيين پديده اجتماعي جنگ مستلزم آن است كه با استناد به ساختمندگرايي، عامليت و ساختار را  ثنويتي متداخل تلقي نموده و روايت را با لحاظ كردن تأثير دوسويه موقعيت‌هاي اجتماعي و پاسخ عاملان تاريخي به موقعيت طرح‌اندازي نماييم.