پرتره‏ از پرتره: مطالعۀ شيوه‌هاي «ازآن‌خودسازي» پرتره‌هاي رنسانسي در نقاشي‌هاي آيدين آغداشلو

بيان مسئله: آيدين آغداشلو از هنرمندان برجسته‌ هنر معاصر ايران است. وي آثار چشم‌گيري از خود به‌جاي گذاشته است كه درخور توجه، بحث و بررسي است. وي از جمله هنرمنداني است كه براي توليد و آفرينش آثار هنري خود همواره نگاهي به گذشته و هنر پيشينيان خود داشته است. بنابراين عمده فعاليت‌هاي هنري او دوباره‌كشي‌ها و آزمودن‌هاي پياپي خود در نقاشي‌هاي هنرمندان پيشين بوده است. موضوع‌بخشي از فعاليت هنري گذشته‌نگر آغداشلو موضوعات هنر اروپايي و مخصوصاً اروپاي دوره‌ رنسانس است. اگرچه بازتوليد پرتره‌هاي رنسانسي در نقاشي‌هاي آغداشلو همواره موضوع بحث و بررسي بوده، عمده‌ اين مباحث براساس نگاه‌ها و مفاهيم بومي و سنتي شكل گرفته است. اين درحالي است كه مفهوم پست‌مدرنيستي «ازآن‌خودسازي» بينش كاملاً جديد و نگاه متناسبي در اختيار ما مي‌گذارد تا از دريچه‌ آن بتوانيم خوانش تازه‌اي از شيوه‌ كاري اين هنرمند به‌دست آوريم. اين پژوهش به دنبال پاسخ به اين سؤال است كه مهم‌ترين كاركردهاي «ازآن‌خودسازي» پرتره‌هاي رنسانسي در نقاشي‌هاي آغداشلو كدام است؟ هدف پژوهش: اين پژوهش بر آن است تا، ضمن مطالعه‌ پرتره‌هاي رنسانسي آيدين آغداشلو و نشان‌دادن ارتباط شيوه‌ نقاشي او با مفهوم پست‌مدرنيستي «ازآن‌خودسازي»، برخي از مهم‌ترين وجوه معنايي نهفته در فراخواني و بازخواني اين آثار كلاسيك را شناسايي و تبيين كند. روش پژوهش: اين پژوهش با روش توصيفي-تحليلي و با استفاده از مفهوم «ازآن‌خودسازي» انجام گرفته است. اطلاعات مورد نياز پژوهش نيز به روش كتابخانه‌اي گردآوري و به روش كيفي مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته‌اند. نتيجه‌گيري: نتايج اين پژوهش حاكي از آن است كه پرتره‌هاي رنسانسي آغداشلو را براساس كاربردهاي شيوه‌ «ازآن‌خودسازي» مي‌توان ذيل سه دسته‌ عمده طبقه‌بندي كرد: 1) تحسين پرتره‌هاي رنسانسي، 2) تحريف پرتره‌هاي رنسانسي، 3) تخريب و ترميم پرتره‌هاي رنسانسي. ذيل كاربرد اول آيدين آغداشلو نكوداشت پيشينان و هنرمندان رنسانس را با ماننده‌كشي و اداي دين در عنوان اثر به‌جا آورده است. در قسمت دوم، دستكاري پرتره‌هاي رنسانسي به قصد اندكي تغيير و تحول در اصل اثر و دورشدن از واقعيت آن و چيزي بيش از دوباره‌كشي محض صورت گرفته است. تحت كاركرد سوم، كارهايي از آيدين آغداشلو قرار مي‌گيرند كه آثار هنرمندان پيشين رنسانسي را به دفعات و مكرراً بازتوليد كرده‌اند. درنهايت گفتني است آيدين آغداشلو در اين آثار گاه دست به تخريب زده و گاه درصدد ترميم برآمده است. آثار آيدين آغداشلو، ضمن فراخواني آثار پيشينيان و هنرمندان مطرح تاريخ هنر، با كاركردهاي «ازآن‌خودسازي» هماهنگ و تفسيرپذير هستند.