مطالعۀ تطبيقي گاوكشي ميترا و نبرد رستم و ديو سفيد در نگاره‌هاي دوران مختلف و نقاشي قهوه‌خانه‌اي

بيان مسئله: تصاوير گاوكشي مقدس در آيين ميترا و نبرد رستم با ديو سفيد در نگاره‌‌هاي گذشته و نقاشي قهوه‌‌خانه‌‌اي داراي ويژگي‌‌هاي بصري و تصويري است كه با مطالعه‌ آن‌ها شباهت‌‌هايي بينشان، قابل تشخيص است. اين شباهت و ارتباط فرمي، مورد مناسبي براي تطبيق و بررسي نوع تركيب‌‌بندي و ويژگي‌‌هاي بصري و تصويري اين نگاره‌‌ها است. با توجه به اين‌كه نگاره‌ نبرد رستم و ديو سفيد به جهت صوري با صحنه‌ گاوكشي مقدس توسط ميترا-مهر شباهت‌‌هايي دارد و هردو نبرد در غار روي‌داده و به‌طور كلي غار در اديان مختلف مقدس و داراي جايگاه مهمي بوده است.هدف پژوهش: با دستيابي به نوع روابط و تأثيرات در عناصر به‌كاررفته در نظام تركيب‌‌بندي از قبيل نوع نشستن و ايستادن پيكره‌‌ها، خطوط رهنمونگر و ساير عناصر تصويري و بصري به تطبيق آثار با ماهيت كيفي پرداخته شده است.روش پژوهش: نوع تحقيق، بنيادي-نظري و روش تحقيق، توصيفي-تحليلي است. اطلاعات و منابع به‌صورت كتابخانه‌‌اي و از آرشيو شخصي نگارنده گردآوري شده است.نتيجه‌گيري: نقاشان قهوه‌‌خانه‌‌اي (صحنه‌ كشته‌شدن ديو سفيد به دست رستم) را طبق الگوهاي پيشين در آثار نگارگران ترسيم كرده‌اند. اين تأثيرات در نظام تركيب‌‌بندي مثلثي، حالت نشستن پيكره‌‌ها روي موجود مغلوب (گاو و ديو سفيد) و وجود خنجر در دست ميترا و رستم مشهود است. يكي از ويژگي‌‌هاي نگاره‌‌ها، بازتاب تصويري نيروي خير و شر است. اگرچه اعتقاد به وجود نور و تاريكي ريشه در باورهاي باستاني ايرانيان دارد، به نظر مي‌‌رسد نگاه نگارگران و توجه آنان به خير و شر، برگرفته از شاهنامه باشد.