تحليل نسبت قدرت دولت و جامعه با گذار به دموكراسي؛ مطالعه موردي جنبش مشروطيت

نظريه‌هاي‌گذار به دموكراسي در دهه‌هاي گذشته توسعه سياسي و اقتصادي را حركتي مي‌دانند كه با روشنگري آغاز شده سپس ناگزير به پيشرفت و آزادي خواهد انجاميد. نظريه‌هاي متأخر و به‌طور ويژه سنت توسعه پژوهي دارون عجم اوغلو و جيمز‌اي. رابينسون با تأكيد بر سياست، اقتصاد و تاريخ؛ نشان داده‌اند كه در ‌گذار به دموكراسي امر جبري وجود ندارد بلكه تعادلي كاملاً بي‌ثبات است كه بايد مرتباً از آن حفاظت شود. سؤال پژوهش اين است: رابطۀ قدرت دولت و جامعه در دوره مشروطه چگونه بوده است و نسبت آن با‌ گذار به دموكراسي چيست؟ پاسخ موقت به اين پرسش چنين است: جنبش مشروطه باعث كاهش قدرت شاه شد و مقدمات پيشرفت جامعه و نهاد‌هاي مياني به عنوان يكي از پايه‌هاي‌گذار به دموكراسي فراهم آمد. تحت انقياد قفس هنجار‌ها و تضعيف ظرفيت دولت به‌عنوان پايۀ ديگر ‌گذار به دموكراسي، قدرتمند شدن هم‌زمان جامعه و دولت و برآمدن لوياتان مقيد به‌عنوان نقطه بهينه‌گذار به دموكراسي رخ نداد و ايران از دالان آزادي به بيرون پرتاب شد. روش اين پژوهش، جامعه‌شناسي تاريخي - تبييني است و داده‌هاي آن از طريق مطالعات كتابخانه‌اي - اسنادي گردآوري شده است و در چارچوب نظريه عجم اوغلو و رابينسون بررسي و تحليل شده‌اند.