تأثير سديم نيتروپروسايد بر ويژگي‌هاي عملكردي، فيتوشيميايي و فيزيولوژيكي نعناع فلفلي (Mentha piperita L.) تحت تنش شوري

شوري تنش عمده‌اي است كه كشت و كار گياهان را محدود مي‌كند. سديم نيتروپروسايد (SNP) يك تركيب رهاكننده نيتريك اكسيد است كه به‌عنوان يك آنتي‌اكسيدان مؤثر در كاهش تنش اكسيداتيو در گياهان نقش دارد. هدف از مطالعه حاضر كاهش اثر تنش شوري توسط سديم نيتروپروسايد بر شاخص محتواي نسبي آب برگ، سبزينگي گياه، فلورسانس كلروفيل و برخي تركيبات مهم مواد مؤثره گياه نعناع فلفلي است. ريزوم‌هاي چهار سانتي‌متري نعناع فلفلي از مزرعه تحقيقاتي پاكان گياه شيراز تهيه شد. آزمايش در سال 1400 در گلخانه دانشگاه هرمزگان به صورت فاكتوريل در قالب طرح كاملاً تصادفي با سه تكرار انجام شد. در اين پژوهش، اثر SNP با غلظت‌هاي صفر، 0/1 و 0/2 ميلي‌مولار بر پارامترهاي محتواي نسبي آب برگ، سبزينگي گياه، فلورسانس كلروفيل و تركيبات مؤثره مهم گياه نعناع فلفلي تحت تنش شوري (با غلظت هاي صفر، 25، 50، 75 و 100 ميلي‌‌مولار كلريد سديم) مورد ارزيابي قرار گرفت. براي تهيه عصاره متانولي از روش خيساندن استفاده شد و جهت ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻰ ﺗﺮﻛيبات ﻣﻮﺟﻮد در عصاره از دﺳﺘﮕﺎه كروماتوگرافي گازي متصل به طيف سنج جرمي (GC/MS) ﻣﺪل Agilent 6890 ﺑﺎ ﺳﺘﻮن HP - 5 استفاده شد. داده‌هاي حاصل با نرم افزار اكسل 2013 مورد بررسي آماري و ميانگين مقادير با آزمون LSD در سطح معني‌داري 5 درصد مقايسه شد (0/05 P) و خوشه‌بندي با استفاده از نرم‌افزار SAS (نسخه 9/1) انجام شد. نتايج نشان داد اثر برهمكنش سديم نيتروپروسايد و شوري بر محتواي نسبي آب برگ، سبزينگي گياه و فلورسانس كلروفيل در سطح احتمال يك درصد معني‌دار بود. نتايج مقايسه ميانگين نشان داد كه در سطوح شوري 100 ميلي‌مولار، كاربرد سديم نيتروپروسايد 0/2 ميلي‌مولار به‎‌ميزان 29/78 و 14/70 درصد سبزينگي گياه و فلورسانس كلروفيل نعناع فلفلي را افزايش داد. بسياري از تركيبات تشكيل‌دهنده مواد مؤثره از جمله منتول با افزايش شدت تنش شوري كاهش يافتند؛ اين درحالي است كه بيشترين مقدار منتول (14/20) در تيمار شوري 100 ميلي‌مولار با كاربرد سديم نيتروپروسايد 0/2 ميلي‌مولار مشاهده شد. به‌طوركلي نتايج نشان داد استفاده از سديم نيتروپروسايد باعث افزايش رشد گياه نعناع فلفلي و افزايش تركيبات مؤثره از جمله منتول تحت تنش شوري مي‌شو‌د. به نظر مي‌رسد نيتريك اكسايد حاصل از محلول‌پاشي سديم نيتروپروسايد از راه افزايش محتواي نسبي آب برگ باعث افزايش فعاليت‌هاي آنتي‌اكسيداني و موجب كاهش خسارت راديكال‌هاي آزاد و در نتيجه افزايش تحمل گياه نعناع فلفلي و بهبود نسبي آن‌ها تحت تنش شوري شود.