سطوح بازنمايي تجربۀ فنا از منظر راوي غزليات شمس

فنا اگرچه در معني لغوي نابودي است ليكن در مسير عرفان، مرتبۀ بلندي از معرفت است كه در محضر دوست، تجلي مي يابد. هركدام از عرفا، نظري و عملي، به اين موضوع پرداخته اند. حكايات شورانگيزي از بزرگان عرفان نقل شده است كه هر كدام اعتبار ايشان و نيز مفهوم واقعي فنا را بازمي نمايد. بعد از جستجويي مفصل در جهان شگفت عرفا و يافتن نمونه هايي از نظريه هاي عرفا و صاحب نظران در تعريف و تعابير ايشان در موضوع فنا، و پس از آن يافتن نمونه هايي از حكايات و تجربه هاي عملي فنا كه در كتب و متون معتبر عرفاني نقل شده است، به غزليات شمس رو كرده ايم. از خود بي خود شد ن هاي مولانا جلوه اي از فنا است كه از انتخاب اوزان ضربي و طرب انگيز، قافيه هاي مكرر مياني، برهم زدن قواعد زبان و حتي قالب شعري، هنجارشكني هاي ريز و درشت زباني و شعري، بيان پارادوكسي، تا ايجاد فضاهاي وهم انگيز و اصطلاحات سوررئال را شامل مي شود. براي هر كدام مصاديقي در غزل مولانا جستيم و در دسته بندي منظم قرار داديم. راوي غزل هاي مولانا در سه موضع، با فنا مقابل مي شود: هشيار، نيم هشيار و ناهشيار. راوي هشيار غزل ها آگاهانه و منطقي، از فنا مي گويد و مريدان را آموزش مي دهد وبه تعبيري به شكل نظري از فنا مي گويد و  شرايط و جزئيات آن را بازمي نمايد. راوي نيم هشيار اين غزل ها مي داند و از دانايي خود با حالي شيفته وار سخن مي گويد؛ در واقع، در ميانۀ هشياري بارقه هايي از ناخودآگاه او مي درخشد. اما راوي ناهشيار غزل هاي مولانا، لحظۀ ناگفتني حضور و ديدار را مستحيل و از دست رفته روايت مي كند. در اين لحظات است كه خوانندۀ غزليات شمس با لحظاتي شگفت و بي سابقه روبرو مي شود؛ لحظاتي سرشار از حيرت و گيج كننده. نهايتا تنوع شگفتي در غزليات شمس ايجاد مي شود كه بخشي از هنجارشكني هاي مولانا در قالب و وزن و قافيه و زبان را در برمي گيرد.