فهم اقتصاد غير رسمي در نواحي مرزي سقز و بانه: مطالعه تفسيري پيامدها و چالش‌ها

پژوهش حاضر با هدف مطالعه تفسيري پيامدهاي اقتصاد غير رسمي از منظر كنش‌گران درگير در اين پديده به نگارش در آمده است. داده‌ها با استفاده از تكنيك مصاحبه عميق، مشاهده و بررسي اسناد و مدارك جمع‌آوري شدند. از طريق روش نمونه‌گيري هدفمند مصاحبه با 55 نفر از مطلعين كليدي (شامل: كولبران، كاسبان عمده، كاسبكاران سطح خرد و رانندگان) به عمل آمد تا اشباع نظري حاصل گردد. داده‌هاي گردآوري‌شده در قالب 6 مقوله عمده شامل: هنجارمندي بي‌هنجاري، وابستگي مضاعف، امنيت نسبي، دگرديسي فرهنگ سنتي و بومي، فضاي مخاطره‌آفرين و ترويج نابساماني كدگذاري و تحليل شده‌اند. نتايج بر اين امر دلالت دارد كه اقتصاد غير رسمي پديده يا واقعيتي اجتماعي است كه بازتاب محدويت منابع رسمي اشتغال، ناكارآمدي نهاد اقتصاد و سياست‌هاي مركز محور توسعه از جمله در راستاي تلقي مرز به­عنوان تهديد و نه فرصت بوده است. اين پديده صرف‌نظر از تعابير اقتصادي، داراي وجوه فرهنگي ـ اجتماعي است كه از تصورات و تجارب زيسته متنوع شكل‌يافته و معناي محتوم در پس پيامدهاي آن در واقع گسترش نوعي توسعه ناموزون و ساختار زيستِ بحراني بوده است. به‌عبارتي، گر چه ممكن است گسترش اقتصاد غير رسمي منافع اقتصادي را به دنبال داشته باشد و رضايت نسبي فعالان اقتصادي را تأمين كند. اما، وسعت پيامدها و چالش‌هاي اجتماعي، فرهنگي، امنيتي و زيستي ـ محيطي موجب خلق فضايي آنوميك و ساختار زيستِ بحراني در نواحي مرزي است.