بررسي تغييرات كاربري اراضي و نقش آن در هيدرولوژي مناطق بالادست آبخيز رودخانه سياهرود

مقدمه و هدف: تغييرات كاربري اراضي يكي از عوامل مهم در تغيير وضعيت هيدرولوژيك آبخيز و فرسايش خاك بوده و نوع كاربري اراضي از عوامل مهم و تعيين كننده در توليد رواناب سطحي است. با آگاهي از روند تغييرات كاربري اراضي، مي‌توان اثرات آن را در هيدرولوژي مناطق تحت تاثير، مديريت كرده و اكوسيستم هاي طبيعي را به سمت تعادل هدايت نمود. پژوهش پيش‌ رو با هدف آشكارسازي تغييرات كاربري اراضي با استفاده از داده هاي ماهواره اي و تحليل نقش آن در تغيير وضعيت هيدرولوژي انجام گرفت. مواد و روش ها: منطقه مورد مطالعه، بخش بالادست آبخيز رودخانه سياهرود واقع در جنوب شهر قائمشهر است. در اين تحقيق براي تهيه نقشه هاي كاربري اراضي از نرم افزار Idrisi Selva، و تكنيك هاي تلفيقي پيكسل پايه و شئ گرا، طبقه بندي نظارت نشده و نظارت شده تصاوير سنجنده TM ماهواره لندست5 مربوط به سال 1377 و 1388و تصاوير سنجندهOLI  ماهواره لندست 8 مربوط به سال 1394 و 1398 استفاده گرديد. پس از تهيه نقشه‌هاي كاربري‌اراضي براي هر مقطع زماني، مقادير CN براي هر كاربري براساس دستورالعمل استاندارد روش SCS تعيين شده و CN متوسط وزني براي كل منطقه مورد مطالعه برآورد گرديد. در نهايت پتانسيل توليد و ارتفاع رواناب حاصل از بارندگي محاسبه مي‌شود. يافته ها: تغييرات كاربري اراضي منطقه مورد مطالعه در بازه زماني 22 ساله نشان داد كه 281 درصد، معادل 657 هكتار به مساحت باغ‌هاي مركبات اضافه شده است. در حدود 5 درصد از سطح جنگل پهن‌برگ كاسته شده و سطح مناطق مسكوني 57 درصد رشد داشته است. با توجه به تغييرات كاربري اراضي طي اين دوره 22 ساله، مقدار متوسط وزني CN از 63/01 به 62/73 كاهش يافته است. همچنين  برآورد ميزان رواناب براي بارندگي معادل 59/8 ميلي متر (متوسط حداكثر بارش24 ساعته طي دوره 22 ساله) نشان داد كه ارتفاع  رواناب از 4/83  ميلي متر در شرايط سال 1377 به 4/73 ميلي متر در شرايط سال 1398، كاهش يافته است نتيجه گيري: با توجه به تغييرات كاربري‌اراضي و اثر آن در توليد رواناب حوضه، به نظر مي رسد در مجموع طي دوره 22 ساله، اين اثرات تعديل شده و تغييرات كاربري در جهت كاهش توليد رواناب نقش آفريني نموده است. از اينرو انتظار مي رود  با ادامه اين روند تغييرات كاربري اراضي، توليد رواناب در بالادست آبخيز رودخانه سياهرود كاهش يابد.