ارزيابي نگرش برخي از كشاورزان حوزه آبخيز چهل چاي نسبت به فرسايش خاك

مقدمه و هدف: خاك نقش مهمي در توسعه پايدار دارد. بنابراين حفاظت و كنترل فرسايش خاك، كمك زيادي به رفاه، امنيت و پايداري جامعه مي كند. به منظور حل مشكلات روز افزون كشور در زمينه تخريب منابع طبيعي و فرسايش خاك، آگاهي كشاورزان از فرسايش خاك و شناخت نگرش كشاورزان نسبت به پديده فرسايش خاك امري ضروري است. چرا كه نگرش نوعي تمايل ذهني و عامل اصلي تغيير در رفتار است به طوريكه تغيير نگرش موجب تغيير رفتار انسان مي شود. بنابراين بررسي نگرش افراد در زمينه هاي مختلف از آن جهت مورد توجه است كه به مديران و مجريان كمك مي كند تا از شيوه هاي تفكر افراد درباره موضوعات مشخص، مطلع شده و در صورت نياز برنامه هايي را براي تغيير نگرش افراد طراحي كنند. به همين منظور هدف اصلي اين پژوهش درك نگرش كشاورزان حوزه آبخيز چهل چاي استان گلستان نسبت به فرسايش خاك است. همچنين روش هاي آموزشي مناسب، ميزان اثرگذاري برخي از عوامل انساني در بروز فرسايش خاك و دلايل اجرايي نشدن اقدامات حفاظتي در سطح مزارع كشاورزي از ديدگاه كشاورزان نظرسنجي شده و معرفي مي گردد. مواد و روش ها: در اين پژوهش به منظور درك نگرش كشاورزان نسبت به فرسايش خاك، مدل مفهومي با هفت مؤلفه آشنايي و درك مفهوم فرسايش خاك، تأثير عوامل طبيعي بر فرسايش خاك، تأثير عوامل انساني بر فرسايش خاك، مسئوليت ايجاد فرسايش خاك، پيامدهاي فرسايش خاك، نحوه رفتار با فرسايش خاك و كنترل و پيشگيري فرسايش خاك طراحي شد و به تبعييت از اين مدل، 45 گويه به صورتي طراحي شدند كه تمامي بخش هاي اين مدل را پوشش دهند. در ادامه تعداد 200 پرسشنامه در 4 روستاي حوزه آبخيز چهل چاي تكميل و مورد تجزيه و تحليل قرار گرفتند. تجزيه و تحليل آماري پرسشنامه ها با استفاده از نرم افزار SPSS انجام شد. يافته ها: در اين تحقيق ضريب آلفاي كرونباخ 0/804 تخمين زده شد. نتايج اين تحقيق نشان داد حدود 31 درصد كشاورزان در زمينه فرسايش خاك آگاهي بيشتر از حد متوسط، 22 درصد آگاهي متوسط و 37 درصد آگاهي كمتر از حد متوسط دارند. همچنين نتايج ارزيابي امتيازات هفت مؤلفه مدل مفهومي نگرش كشاورزان در خصوص فرسايش خاك نشان داد كشاورزان در رابطه با سه مؤلفه آشنايي كلي با مفهوم فرسايش، عواقب و پيامدهاي فرسايش و نحوه رفتار با فرسايش خاك به ترتيب با ميانگين امتياز 2/4، 2/3 و 2/2 كمترين ميزان آگاهي را داشتند. نتيجه گيري: باتوجه به آمار ارائه شده از آگاهي كشاورزان منطقه، به طوركلي غالب كشاورزان (حدود 68 درصد) داراي اطلاعات متوسط و پايين تر نسبت به پديده فرسايش خاك اند از اين رو مي توان نتيجه گرفت كه آگاهي كم و نگرش نامناسب كشاورزان در مورد فرسايش خاك موجب مي شود تا در اين خصوص توجه كافي صورت نگيرد و لذا به منظور بهبود فرسايش خاك منطقه هيچ گونه عمليات جدي صورت نگيرد. بنابراين باتوجه به معني دار شدن رابطه سطح تحصيلات و ميزان دريافت آموزش و ترويج در خصوص فرسايش خاك پيشنهاد مي شود تا با ارتقاي ارائه خدمات آموزشي و ترويجي، زمينه بهبود نگرش كشاورزان منطقه فراهم شود. علاوه بر اين با افزايش آگاهي كشاورزان، گامي موثر در جهت بهبود نرخ فرسايش خاك آبخيزهاي بالادست برداشته خواهد شد.