اختلال كاركردي سلطنت مشروطه و گذار به استبداد منور؛ تحليلي كاركردگرايانه از تغيير در شيوه حكمراني

چرايي شكل‌ گيري كودتاي 1299 پرسش اصلي اين پژوهش است كه براي پاسخ بدان با استفاده از روش تحليل محتواي كيفي متعارف و انتخاب نظريه كاركردگرايي ساختاري بعنوان چارچوب نظري، سفرنامه‌ها و خاطرات نگارش شده در انتهاي قرن 13 شمسي مورد بررسي قرار گرفته و اين فرضيه مطرح شد كه فقدان كاركرد ابعاد چهارگانه نظام اجتماعي ايران و تأثير محيط خارجي، تمايل به ايجاد ساختار اجتماعي جديد در ايران را ايجاد نمود. نتيجه بررسي حاكي از آن است كه عدم انطباق كاركردي و اختلالات متعدد در تمامي ابعاد نظام اجتماعي ايران، ميراث قاجاريان از آشوب دائمي قرن 12 بوده كه تلاش‌هاي صورت گرفته جهت رفع آنان بدون نتيجه بود. به‌ همين دليل تغيير شيوه حكمراني به سلطنت مشروطه بعنوان راه‌حل اين ناكارآمدي مطرح و به انجام رسيد. ليكن استمرار و تعميق ناكارآمدي سلطنت مشروطه اين موضوع را نمايان ساخت كه جهت رفع اختلالات كاركردي موجود، لازم است دستگاه ديواني متمركز و مقتدري تشكيل گردد كه با گسترش به تمام سرزمين، به رفع معضلات اقدام نمايد. از اين رهگذر، ايده استبداد منور شكل گرفته و كودتاي 1299 آغازي بر استقرار شيوه حكمراني نوين در ايران بود.