تحليل و نقد آراء مفسران فريقين در تبيين آيه شانزدهم سوره اسراء

آيات مربوط به اراده و مشيت الهي، ازجمله آيات تأمل‌ برانگيز قرآن كريم به شمار مي‌آيد كه همواره محل بحث مفسران بوده است. آيه شانزدهم سوره اسراء: «وَ إِذا أَرَدْنا أَنْ نُهْلِكَ قَرْيَةً امرنا مُتْرَفيها فَفَسَقُوا فيها فَحَقَّ عَلَيْهَا الْقَوْلُ فَدَمَّرْناها تَدْميراً» ازجمله اين آيات است كه به سبب شبهه اراده عذاب از سوي خداوند قبل از استحقاق بندگان و متعلق امرنا ، در زمره آيات مشكل قرار گرفته است. مفسران براي رفع تعارض آن با آيات و ادله ديگر، تلاش زيادي نموده‌اند كه به آراء مختلفي منتهي شده است اما فقدان نتيجه واحد، نشان از حل نشدن مسأله دارد.در اين مقاله تلاش شده است تا با رويكرد تحليلي- تطبيقي در دامنه تفاسير شيعه و سني، به اين پرسش‌ها درباره آيه فوق پاسخ داده شود: بر اساس ظاهر آيه، اراده عذاب قبل از ارتكاب معصيت چگونه قابل توجيه است؟ آيا متعلق امرنا در جمله امرنا مترفيها ففسقوا ، فسق است يا طاعت؟ بررسي‌ها نشان مي‌دهد كه اراده عذاب در آيه به سبب گناهان متقدم آنان است نه گناهي كه در آيه ذكر شده و منظور از امرنا ، امر تكويني است و لذا امر در معناي حقيقي به‌كاررفته و متعلق آن فسق است.