مشروعيت مداخلات حكومت در تربيت ديني شهروندان

پس از انقلاب اسلامي، همواره پرسش‌هاي فرواني درباره‌ شيوه‌ حكومت‌داري اسلامي و برخورد چنين حكومتي با هنجارها و ناهنجارهاي اجتماعي وجود داشت و اكنون نيز همچنان اين پرسش‌ها ادامه دارد. يكي از اين پرسش‌هاي اساسي، آن است كه نقش حكومت اسلامي در تربيت ديني افراد جامعه چه مقدار است و آيا حكومت شايستگي تربيت افراد جامعه را دارد و مي‌تواند در تربيت شهروندان خود دخالت كند يا نه؟ در اين نوشتار با استفاده از روش كتابخانه‌اي و بر اساس شيوه‌ اجتهادي شيعه و با رويكرد فقهي، ابتدا ادلّه‌ عدم صلاحيت حكومت در امر تربيت ديني بيان گرديده و به آنها پاسخ داده شده است و سپس ادلّه‌ عقلي و نقلي گوناگوني براي اثبات صلاحيت، مطرح گرديده و مورد تأييد يا نقد قرار گرفته است. برآيند كلّي اين تحقيق به اين نتيجه مي‌رسد كه بر اساس چارچوب‌ها و قواعد مرسوم در استنباط فقهي، ادلّه‌ عدم صلاحيت كافي نيست؛ ولي در مقابل، ادلّه و مؤيّدهاي متعدّدي براي صلاحيت وجود دارد كه هرچند برخي از آنها پذيرفتني نيستند، ولي بسياري از آنها نيز تمام و قانع كننده‌اند و ازاين‌رو، مي‌توان به شايستگي عقلي و شرعي حكومت براي امر تربيت ديني شهروندان حكم كرد. البتّه اين حكم فقط از حيث حكم اوّلي است و با در نظر گرفتن عناوين ثانوي و شرايط خاصّي كه ممكن است در جامعه وجود داشته باشد، مي‌توان به عدم جواز آن حكم نمود.