بچّه‌خواني در ادبيات عامه

بچّه‌خواني اصطلاحي است مربوط به دو حوزه‌ ادبيات عامه: تعزيه (شبيه‌خواني) و ادبيات مكتب‌خانه‌اي. در تعزيه كودكاني كه در نقش‌هايي همچون طفلان مسلم، سكينه و رقيه شبيه‌خواني مي‌كنند، اصطلاحاً بچّه‌خوان ناميده مي‌شوند و در ادبّات مكتب‌خانه‌اي نيز منظور از بچّه‌خواني، كتاب‌هايي است كه براي آموزش كودكان در دورۀ قاجار و اوايل پهلوي به صورت منظوم و منثور تأليف مي‌شده است. در اين مقاله، پس از تبيين اين اصطلاح در تعزيه و ادبيات مكتب‌خانه‌اي، به ابعاد مختلف موضوع پرداخته و كوشش شده است تا جوانب مختلف مسئله، جستارگشايي شود. با اين هدف، شيوۀ آموزش و تربيت كودكان در شبيه‌خواني به منظور ايفاي نقش‌هاي گوناگون و نيز منابع و مواد درسي در مكتب‌خانه‌ها بررسي مي‌شود. پيش از اين دربارۀ بچّه‌خواني، صرفاً اطّلاعاتي پراكنده وجود داشته است و مقالۀ حاضر، از حيث پرداختن مستقل به اين موضوع، اهميت دارد. روش تحقيق در اين نوشتار، توصيفي ـ تحليلي و روش گردآوري اطّلاعات، كتابخانه‌اي و سندپژوهي است.