نگاھي بہ خالصہ نامہ از رتن چند رايزادہ

خالصہ نامہ كه معمولاً به عنوان تاريخ خالصتان معروف است، توسط رتن چند رايزادہ، مورخ شھير قرن نوزدهم ميلادي، در سال هاي ۱۸۴۳ و ۱۸۴۴ميلادي به زبان فارسي نوشته شده است. در واقع، اين تاريخ امپراتوري سيك ھا است كه توسط مھاراجا رنجيت سينگ (۱۷۸۰-۱۸۳۹م) در سال ۱۷۹۹ ميلادي تأسيس شد۔ رتن چند رايزادہ همچنين در مورد بابا گورو نانك، (۱۴۶۹-۱۵۳۹م)، بنيانگذار دين سيك و ده جانشين وي، معروف به گورو نيز صحبت داشتہ است۔ گورو گوبيند سينگ (۱۶۶۶-۱۷۰۶م) دهمين و آخرين گورو بود كہ جهت و بُعد جديدي به مذهب سيك بخشيد. وي اصول ھاي خاصي را تعريف كرد و تك تك افراد جامعه خود را سيك و خالصہ ناميد. رتن چند رايزادہ جزئيات جالبي دربارهٔ تهاجم نادر شاه افشار (۱۶۸۸ -۱۷۴۷) و احمد شاه ابدالي (۱۷۲۲ - ۱۷۷۲) ارائه كرده است. علاوه بر اين ، او دلايل سقوط سريع امپراتوري بزرگ تيموريان ھندي را تحليل كرده است. حقايق ذكر شده در مورد قبايل افغانستان و حاكمان انگليس كاملاً قابل توجه است. خود رتن چند رايزادہ شاهد عيني بسياري از وقايع تاريخي بود، بنا براين، اين كتاب را مي توان تاريخ معتبر سلسله سيك ھا دانست. تنها نسخه خطي موجود از اين تاريخ مهم در كتابخانه مركزي دانشگاه پنجاب، تحت شماره 2134/PCIII/73 ذخيره شده است.