جارج نامہ: تاريخ فارسي دورۀ انگليسي ھا در شبہ قارہ

ارتباط سياسي و فرھنگي ايرانيان با مردم شبہ قارہ پاكستان و ھند، سابقہ بسيار طولاني دارد۔ با استقرار دولت ھاي اسلامي در شبہ قارہ، زبان فارسي رفتہ رفتہ جايگاہ والايي يافت و بہ صورت زبان رسمي و ديواني در آمد. در شبہ قارہ بيش ازسي خاندان مسلمان فارسي زبان حاكم بودند كہ اغلب از آنہا از ماوراء النھر و خراسان بہ شبہ قارہ آمدہ بودند. دورۀ فرمانروايي بهادرشاه دوم، مقارن با گسترش قلمرو و اقتدار كمپاني هند شرقي بود كه حتي دهلي را نيز در اختيار داشتند و براي شاه مقرري تعيين و پرداخت مي‌كردند؛ اما حتي شاه براي تعيين وليعهد خويش هم قدرتي نداشت۔ دردوره انگليسي ھا ھم ادبيات پارسي و تاريخ نويسي پارسي رايج بود تا جايي كه بعضي مقامات انگليسي خواستار شدند كہ نويسندگاني كہ بہ آنھا علاقہ و يا آشنايي داشتند، در مورد آنہا تاريخي بہ زبان فارسي بنويسند، در زمان انگليسي ھا آثاري از زبان ھاي پنجابي، ھندي و انگليسي بہ فارسي ترجمہ شدند؛ اما به احتمال قوي، در شبہ قارہ تا قبل از قرن نوزدھم ميلادي، اثري از انگليسي بہ فارسي برگرداندہ نشدہ بود ۔شاعر پارسي زبان شبہ قارہ، ملا فيروز بن كاوؤس ھم از خانداني بود كہ اصلش ايراني بود و نياكان وي از ايران بہ شبہ قارہ مہاجرت كرده بودند۔ ملا فيروز نزد اعيان انگريزيہ (انگليس) بسيار محترم بود و در ھمان زمان، جوناتن دنكن، استاندار بمبئ بہ او پيشنھاد كرد كہ تاريخي در مورد رجال و بزرگان دولت انگريز (انگليس ) و فتوحات آنان در شبہ قارہ بہ نظم درآورد؛ وي پذيرفت و منظومہ اي بہ زبان فارسي در بحر متقارب و در حدود چھل هزار بيت سرودہ بر آن، نام جارجنامہ نھاد۔ جارجنامہ كہ در تتبع و پيروي شاھنامہ فردوسي سرودہ شدہ و مندرجات آن در شرح فتوحات انگليسي ھا بين سال ھاي (1186 1196ش / 1222 1232ق/ 1807 1817م) در سرزمين شبہ قارہ است۔ اين كتاب در سال 1216 ش /1253ق / 1237 م توسط برادرزادۂ ملا فيروز، رستم بن كيقباد به چاپ سنگي رسيد. در اين مقالہ، بررسي مختصري از اين حماسہ منظوم بيان مي گردد۔