تاثير و نفوذ سعدي در خالصہ نامہ از رتن چند رايزادہ تحليل انتقادي و پژوھشي

خالصه نامه كه بہ طور عمومي به عنوان تاريخ خالصتان شناخته مي شود، توسط رتن چند راي زاده بہ سلك نگارش درآمد. رايزادہ از يك خانواده ي روشنفكران ادبي تعلق داشت و خود وي نيز از تاريخ نويسان ممتاز و برجسته ي قرن نوزدهم ميلادي بود۔ به احتمال زيادي، تاريخ ياد شدہ بہ زبان روان و تواناي فارسي نوشته شد و در حدود سال ۱۸۴۳ ميلادي بہ پايہ ي تكميل رسيد. شايسته است اشاره شود كه زبان فارسي در زمان رژيم سيكھا نيز همچنان بہ عنوان زبان رسمي و درباري باقي مانده و جايگاہ ويژہ ي خود را در طبقہ ي اشراف نگہ داشتہ بود. خالصه نامه در واقع تاريخ امپراتوري سيكها ست كه توسط يك تاريخ نويس همدرد و تا حدي متعصِّب نوشته شد۔ چون شاھد آن ھستيم كہ وقتي او درباره ي حاكمان مسلمان صحبت مي ‌كند، نگاہ بدبينانہ را ارائہ مي دھد و اغلب اوقات بي ‌انصافي مي‌ كند، اما با وجود آن، خالصہ نامہ را مي ‌توان يكي از تاريخ ‌هاي معتبر سلسله سيكھا دانست. نسخه ي خطي منحصر بہ فرد اين تاريخ مهم در كتاب خانه مركزي دانشگاه پنجاب در لاھور نگه داري مي‌ شود. زبان مورد استفاده ي نويسندہ فوق العادہ روان و متعالي و مهمتر از ھمہ بشدّت تحت تأثير استاد سخن، سعدي شيرازي، است۔ عيان را چہ بيان كہ گلستان سعدي جايگاهي شاخص در تاريخ ادبيات فارسي دارد و بدرستي به عنوان تنھا كتابي در نوع خود شناخته مي شود۔ بسياري از روشنفكران از جمله عبدالرحمان جامي و قاآني شيرازي به پيروي از سبك شگفت انگيز سعدي كتاب ھايي نوشتہ اند، اما ھيچ مؤرخي از شبه قاره، پيش از رتن چند راي زادہ، هرگز جرأت نكرده بود، راه و روش شيخ شيراز را دنبال كند. در اين مقاله ي پژوهشي، تأثير و نفوذ استاد اجل، سعدي شيرازي، در نثر خالصه نامه مورد ارزيابي و تحليل و بررسي قرار گرفته است.