بررسي تأثير عرفان يهودي ـ مسيحي بر تفاسير عرفاني اسلامي

خاستگاه و منشأ تفاسير عرفاني كه به نحوي با مكتب عرفان اسلامي پيوند خورده است، يكي از مباحث مهم در شناخت سبك و شيوۀ تفسير عرفاني و عناصر بنيادين آن و به ويژه تأثير و تأثر‌هاي اين مكتب و شيوۀ تفسير قرآني از آموزه‌ها و منابع غيراسلامي است. اين نوشتار با روش تحليلي و توصيفي، ضمن تحليل و بازخواني انديشه‌هاي عرفاني در يهود و مسيحيت، در پي پاسخ به پرسشِ «رابطۀ تفاسير عرفاني با مكاتب عرفاني يهودي ـ مسيحي» مي‌باشد. مهم-ترين حاصل بررسي اين تحقيق آن است كه اثرگذاري آموزه‌هاي مكاتب عرفاني از جمله عرفان مسيحي و يهودي بر عرفان اسلامي و تفاسير عرفاني، تنها در جهت تكميل يا غني‌تر‌ساختن آموزه‌هاي اين مكتب و شيوۀ تفسيري بوده است. همين‌طور، فرض اين مسئله كه عرفان و تفسير عرفاني ناگزير بايد يك منشأ و سرچشمۀ غيراسلامي داشته باشد، سخني غيرموجّه و نامقبول است، اگرچه در طول ساليان، انديشه‌هاي فلسفي و ديني گوناگوني در اين جريان وارد گرديده است.