تحليلي پيكره‌ بنياد سير تحول مفهوم «ادب» در جامعۀ فارسي ‌زبان ايران (1350-1390)

يكي از عوامل اجتماعي- شناختي كه در هر زباني با استفاده از ابزار زباني متفاوتي رمزگذاري مي شود، مفهوم ادب است. درك و بيان مفهوم انتزاعي ادب تنها از طريق مفاهيم عيني و ملموس ممكن است؛ يعني درك اين مفاهيم انتزاعي از طريق بيان اين مفاهيم در قالب عيني تسهيل مي شود. ازآنجاكه رمزگذاري مفهوم ادب در زبان يك ويژگي زباني است كه محيط پيرامون آن را شكل مي‌دهد، با گذر زمان دچار تغيير مي شود. در اين پژوهش، به طريقۀ بيان عيني و ملموس مفهوم ادب در زبان فارسي مي پردازيم و سعي مي كنيم به اين پرسش پاسخ دهيم كه «آيا جامعۀ فارسي زبان ايراني از امكانات بيان ادب بيشتر از قبل استفاده مي كند و درنتيجه اين امكانات در زبان فارسي افزايش پيدا كرده است؟» يا به عبارتي «آيا جامعۀ فارسي زبان باادب تر شده است؟» در واقع، برآنيم بدانيم آيا جامعۀ ايراني درحدود پنج دهۀ گذشته باادب تر شده است يا خير؟ براي يافتن پاسخ اين پرسش، بايد به ‌بررسي بازنمون شناختي و ذهني مفهوم ادب در زبان فارسي بپردازيم تا مشخص شود كه آيا سير نزولي يا صعودي داشته است. به ‌منظور بررسي اين مهم، به مطالعۀ چند ابزار مختلف زباني از جمله بسامد وقوع استعاره هاي مفهوم، مجاز، دشواژه ها، حسن تعبير و صور خطاب. اين مطالعه مي تواند تغييرات ادب در طول زمان و دلايل احتمالي (اجتماعي، سياسي و فرهنگي) اين تغييرات را در زبان فارسي در هر دهه نشان دهد. بر اين اساس، الگوي شناختي زبان فارسي را از جهت ادب مي توان ارائه داد. پيكرۀ مورد بررسي در اين پژوهش شامل موارد زير است: سخنراني مقامات سياسي، فيلم هاي سينمايي، متون مطبوعاتي (روزنامه ها و مجلات) و ترانه ها. نتايج پژوهش نشان مي دهد كه مظاهر بي ادبي در طول 50 سال روند صعودي داشته است.