جنگ‌نامۀ محمّد حنفيّه يا مسيّب‌نامه؟ (پاسخ به ابهام عنواني چندگانه از يك روايت ابوطاهر طرسوسي با رويكرد نسخه‌شناختي)

مسيّب خُزاعي شخصيّت‌ محوري تحريرهاي بزرگ و كوچك مسيّب‌نامه بوده و نخستين منتقم، پهلوان برجسته و امير لشكر خون‌خواه قلمداد مي‌شود و محمّد بن‌حنفيّه نيز منصب رهبري نهضت محبّان عليه بني‌اميّه را بر عهده دارد. تاكنون در ميان آثار ابوطاهر طرسوسي (سدۀ ششم ه.ق.)،مسيّب‌نامه تنها متن داستاني شناخته‌شده‌اي است كه دو شخصيّت يادشده در آن توأمان حضور دارند و در پي تحقّق داعيّۀ منتقمان مبني بر آزادسازي اهل بيت از بند يزيد، بازگرداندن رئوس شهدا و مجازات قتلۀ كربلا به درجۀ شهادت نائل مي‌شوند. با اين حال، ضعف مطالعات نسخه‌شناختي، سبب شده تا برخي پژوهشگران بدون بررسي نُسخ خطّي و به صرف مشاهدۀ برخي عناوين مثل: داستان / قصّه / سِيَر / جنگ‌نامۀ محمّد حنفيّه و نظاير آن در فهارس نسخ خطّي، اغلب قائل به وجود حماسۀ مستقلّي در ارتباط با قيام خون‌خواهان حسيني با عنوان «جنگ‌نامۀ محمّد حنفيّه» شوند، بدون آن‌كه گواهي در اثبات صحّت اين ادّعا و انتساب آن به طرسوسي به دست داده شده باشد. برآيندهاي پژوهش حاضر پس از معرّفي و بررسي چند دست‌نويس مهم از جنگ‌نامۀ محمّد حنفيّه و مختارنامه، حكايت از آن دارد كه در پيوند با موضوع خون‌خواهي قتلۀ كربلا، نه‌تنها روايت مستقلّي با عنوان جنگ‌نامۀ محمّد حنفيّه وجود ندارد، بلكه دست‌نوشته‌هاي موسوم به همين عنوان در فهارس نسخ خطّي نيز ، تحرير بزرگ روايت مسيّب‌نامه به شمار مي‌روند و كارشناس كتابخانه به دليل عدم شناخت مسيّب‌نامه و تحت تأثير برجستگي اعلام اسلامي ناچار از نامگذاري نسخ مذكور با عناوين چندگانۀ متشابه شده كه از ميان آن‌ها جنگ‌نامۀ محمّد حنفيّه برجستگي بيشتري دارد.