بازخواني مباني و پيامدهاي «عرفان اجتماعي» براساس منطق اسفار اربعه عرفاني

اين مقاله درصدد روشن‎تر نمودن مباني و نحوه ظهور «عرفان اجتماعي» براساس منطق اسفار اربعه عرفاني است. براي اين كار ابتدا گزارشي كوتاه از معناي اسفار اربعه ارائه و سپس با روشي تحليلي−فلسفي و نه تاريخي رابطه منازل اين منطق سلوكي با حيات اجتماعي بررسي مي‎شود. وجه اهميت اين پژوهش نيز بررسي نحوه تلاقي دو حوزه موضوعي مهم و سابقه‎دار در سنت اسلامي يعني عرفان و اجتماع است. نتيجه پژوهش آن ا‎ست كه عرفان اجتماعي به‎جز در سفر دوم −كه كثرت در حجاب مي‎رود− در سفر‎هاي اول و سوم و چهارم از منطق اسفار اربعه مي‎تواند ظهور و بروز تامي يابد؛ بلكه فراتر از يك امكان، اساساً منطق سفر سوم و چهارم از اسفار اربعه عرفاني مبناي اصلي عرفان اجتماعي است؛ زيرا اين منطق نشان مي‎دهد تا هنگامي كه سالك مجدداً از موطن وحدت به كثرت بازنگردد و به مقام جمع ميان وحدت و كثرت راه نيابد به عرفان كامل توحيدي احدي راه نيافته است و سلوك عرفاني او ناقص است. همچنين، مباني و پيامدهاي عرفان اجتماعي در سفر اول نيز به تفصيل بررسي و نشان داده شده است كه پيمودن سفر اول در ذيل ولايت اجتماعي يك ولي الهي موجب ارتقاء كمي و كيفي و سرعت سلوك توحيدي مي‎شود.