گزينش ژنوتيپ هاي پيشرفته جو با استفاده از مدل بهترين پيش بيني هاي خطي نااريب (BLUP)

مقدمه و هدف: جو (Hordeum vulgare) به‌عنوان يكي از غلات دانه ريز به‌طور گسترده در ايران و جهان مورد كشت و استفاده قرار مي گيرد. دستيابي به ارقام پر محصول و پايدار جو يكي از مهم ترين اهداف به نژادي اين گياه زراعي محسوب مي شود. اين مطالعه با هدف بررسي مجموعه اي از ژنوتيپ هاي بين المللي جو در شرايط اقليمي ايران از نظر عملكرد دانه و برخي از صفات زراعي با استفاده از مدل بهترين پيش بيني هاي خطي نااريب (BLUP) بود.مواد و روش ها: در اين مطالعه 24 ژنوتيپ بين المللي تهيه شده از مركز ICARDA در سه ايستگاه تحقيقاتي واقع در كرج، بيرجند و زابل در قالب طرح بلوك هاي كامل تصادفي از نظر عملكرد دانه و برخي از صفات زراعي شامل تعداد روز تا ظهور سنبله، تعداد روز تا رسيدگي فيزيولوژيكي، دوره پر شدن دانه، ارتفاع بوته، طول سنبله اصلي و وزن هزار دانه در سال زراعي 1400-1399 مورد ارزيابي قرار گرفتند. پس از جمع آوري داده هاي آزمايشي و تجزيه و تحليل هاي آماري، برترين ژنوتيپ ها بر اساس آماره هاي مبتني بر مدل BLUP انتخاب شدند. يافته ها: نتايج به دست آمده از تجزيه داده هاي آزمايشي نشان داد اثر ژنوتيپ و اثر متقابل ژنوتيپ و محيط براي عملكرد دانه و ساير صفات (به جز طول سنبله و تعداد روز تا ظهور سنبله) معني دار بود. صفات طول سنبله، وزن هزار دانه، عملكرد دانه و ارتفاع بوته داراي بيشترين ميزان واريانس ژنتيكي و وراثت پذيري بودند. نتايج به دست آمده از آماره هاي برآورد شده مبتني بر مدل بهترين پيش بيني هاي خطي نااريب (Best linear unbiased predictors: BLUP) نشان داد ژنوتيپ هاي G3، G6، G10 و G23 نسبت به ساير ژنوتيپ ها داراي بيشترين عملكرد دانه و پايداري در محيط هاي مختلف بودند. از طرف ديگر با در نظر گرفتن اثر هر يك از صفات اندازه گيري شده در پايداري عمكلرد دانه، ژنوتيپ هاي G10، G16، G22 و G24 از طريق شاخص پايداري چند صفتي (Multi-traits stability index: MTSI) به‌عنوان ژنوتيپ هاي برتر شناسايي شدند. نتيجه گيري: به‌طور كلي مي توان اظهار داشت شاخص MTSI داراي كارايي بالايي در برنامه هاي به نژادي جهت استفاده از ديگر صفات مرتبط با عمكلرد دانه براي انتخاب ژنوتيپ هاي پايدار و پر بازده مي باشد.