مطالعه عملكرد و اجزاي عملكرد پنبه (Gossypium Hirsutum) با استفاده از روش‌هاي آماري چند متغيره در سه سال زراعي

مقدمه و هدف: اين تحقيق به منظور ارزيابي و بررسي پايداري عملكرد و اجزاي عملكرد ژنوتيپ‌ هاي برتر اميدبخش پنبه كه از طريق روش‌ هاي مختلف اصلاحي شامل هيبريداسيون و موتاسيون بدست آمده ‌اند و نسبت به والدين خود برتري دارند در منطقه هاشم آباد گرگان انجام گرديد. مواد و روش‌ ها: در اين آزمايش تعداد شش ژنوتيپ A-NBK، A-NB414، A-SKG، 96-A3، Va-1 وVa-2  به همراه شاهد گلستان در قالب طرح بلوك ‌هاي كامل تصادفي با 3 تكرار طي سال ‌هاي 99-1397 با استفاده از روش تجزيه مركب، خوشه‌ اي و مولفه ‌هاي اصلي با استفاده از تجزيه گرافيكي ژنوتيپ در صفات، مورد بررسي قرار گرفتند. يافته ‌ها: بر اساس نتايج حاصل از تجزيه مركب ژنوتيپ‌ هاي مورد بررسي در صفات تعداد شاخه زايا و عملكرد چين اول معني‌ دار نبودند. با وجود اين صفات ارتفاع، تعداد غوزه، درصد زودرسي، عملكرد وش 30 غوزه، و عملكرد كل، عملكرد الياف (30 غوزه)، طول الياف، يكنواختي، ظرافت الياف، استحكام، كشش الياف، كيل كل و كيل 30 غوزه در سطح آماري يك درصد در بررسي ژنوتيپ ‌ها معني‌دار بود. ژنوتيپ A-NB414 با 110/3 سانتي متر بيشترين و رقم گلستان با 83/7 سانتي‌متر كمترين ارتفاع را داشتند. صفت عملكرد چين دوم ژنوتيپ A-NB414 با 1283/2 كيلوگرم در هكتار و صفت عملكرد كل در ژنوتيپ A-NB414 با 5067/1 كيلوگرم در هكتار به صورت معني ‌داري بيشتر از ژنوتيپ‌ هاي ديگر بود. بر اساس نتايج بدست آمده سه مولفه داراي ريشه مشخصه بالاتر از دو (7/79، 2/76 و 2/49) بودند. بر اساس نتايج حاصل از تجزيه خوشه‌ اي ژنوتيپ‌ها در 3 گروه طبقه ‌بندي شدند. نتيجه ‌گيري: نتايج بدست آمده نشان داد كه ژنوتيپ‌ هاي A-NBK و A-NB414 قابليت معرفي شدن ارقام جديد و همچنين استفاده در برنامه ‌هاي اصلاحي براي ايجاد تنوع ژنتيكي بالاتر را دارند. مي توان از تلاقي ژنوتيپ A-NBK با رقم گلستان تنوع مطلوبي را به سبب زمينه ژنتيكي متفاوت دست يافت. ژنوتيپ Va-1 با داشتن يكنواختي الياف بالا و عملكرد چين اول بالا به عنوان يك ژنوتيپ زودرس ظاهر گرديد. ژنوتيپ A-NB414 و A-NBK با دارا بودن ارتفاع بلند، تعداد غوزه و درصد يكنواختي الياف و عملكرد بالا در بين ژنوتيپ ‌هاي مورد بررسي شرايط مطلوبي براي معرفي رقم جديد را داشتند.