بررسي تنوع ژنتيكي ارقام ايراني و خارجي سويا (Glycine max) با استفاده از خصوصيات مورفولوژيكي

مقدمه و هدف: سويا گياهي چندساله و ديپلوئيد (40=x2=n2) و يكي از مهم‌ترين گياهان براي تأمين پروتئين و علوفه مي‌باشد. سويا قرن‌هاست كه غذاي مردم آسيا مخصوصاً چين بوده است و مردم چين آن را همراه با برنج به‌عنوان غذاي اصلي خودمصرف مي‌كنند. ايالات‌متحده آمريكا بزرگ‌ترين توليد كننده سويا مي‌باشد و تقريباً دوسوم محصول كل دنيا را توليد مي‌كند. سويا در ايران بنام (لوبيا روغني)، (لوبيا چيني) سوژا و دانه سويا معروف است. با بهره‌گيري از ارقام جديد و پربازده، مي‌توان عملكرد اقتصادي اين محصول را افزايش داد؛ بنابراين معيارهاي انتخاب والدين نه ‌تنها ازنظر ارزش زراعي بلكه براي عدم تمايز ژنتيكي نيز بايد در نظر گرفته شود. توليد ارقام جديد و بهبود يافته را مي ‌توان با منابع جديد تنوع ژنتيكي افزايش داد؛ بنابراين معيارهاي انتخاب سهم والدين نه‌ تنها ازنظر ارزش زراعي بلكه براي عدم تمايز ژنتيكي نيز بايد در نظر گرفته شود؛ بنابراين، درك تنوع ژنتيكي ژرم پلاسم سويا براي گسترده ‌تر كردن پايه ژنتيكي و استفاده بيشتر از آن در برنامه توليدمثل ضروري است.مواد و روش‌ها: در اين تحقيق تعداد 21 رقم سويا بر اساس صفات وزن تر و خشك گياه، وزن تر و خشك برگ، شاخص تورژسانس، RWC، طول و عرض برگ، سطح برگ، ارتفاع گياه، تعداد شاخه‌هاي جانبي، تعداد گره و فاصله بين گره‌ها، در قالب طرح آزمايشي به‌صورت كاملاً تصادفي در پنج تكرار در سال 1400 در پژوهشكده علوم محيطي، دانشگاه تحصيلات تكميلي صنعتي و فناوري پيشرفته، مورد بررسي قرار گرفتند.يافته‌ها: بيشترين ميزان وزن تر (452/1 گرم) مربوط به ارقام (F3)DM و BUNYA و بيشترين تعداد گره (30/4) مربوط به ارقام NAHO، NOD-139 و ROSE بود. كمترين ميزان وزن تر (107/22 گرم) مربوط به رقم BRAGG و كمترين تعداد گره (8/8) مربوط به رقم BRAGG بوده است. بيشترين تعداد شاخه‌هاي جانبي (9)، مربوط به رقم KATOL و كمترين فاصله تعداد شاخه جانبي (2) مربوط به رقم S355-4 بوده است. بيشترين مقدار نسبي آب (RWC) (77/1) مربوط به ارقام SALAND و DM(F3) و كمترين مقدار نسبي آب (RWC) (48/4) مربوط به رقم FORREST بوده است.نتيجه‌گيري: با توجه به اينكه رقم DM(F3) داراي بيشترين زيست‌توده (وزن تر و وزن خشك)، محتواي شاخص نسبي آب (RWC) و شاخص تورژسانس بوده لذا مي‌تواند به‌عنوان والد مناسب در پروژه‌هاي تلاقي براي بهبود ژنتيكي سويا استفاده شود.