بررسي واكنش گندم ديم به مصرف نيتروژن در شرايط آبياري تكميلي

مقدمه و هدف: گندم نان با نام علمي Triticum aestivum از سازگارترين گونه هاي غلات است كه نقش محوري در كشاورزي ايران ايفا مي‌كند و آردي كه از آن به دست مي‌آيد عمدتاً به توليد نان مي‌رسد. امروزه يكي از معضلات و تهديدهاي پيش روي تحقق امنيت غذايي در جوامع بشري افزايش روز افزون جمعيت و وضعيت رو به كاهش منابع توليد است، لذا افزايش نياز گندم كشور از طريق افزايش ميزان توليد در واحد سطح ضروري مي باشد. اين پژوهش به‌ منظور ارزيابي پاسخ ارقام و لاين‌ پيشرفته گندم ديم به مصرف نيتروژن در شرايط آبياري تكميلي اجرا شد. مواد و روش ها: آزمايش در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي با كرت هاي خرد شده در سال‌هاي زراعي 97 تا1399 در معاونت موسسه تحيقات كشاورزي ديم (كرمانشاه) اجرا شد. در اين آزمايش از كرت‌هاي سه بار خردشده با دو سطح آبياري 50 ميلي‌متر در زمان كاشت و 50 ميلي‌متر در زمان كاشت + 30 ميلي‌متر در مرحله چكمه اي در كرت اصلي، دو زمان مصرف نيتروژن ( همزمان باكاشت در پاييز و 2 3  در پاييز و 1 3  همزمان با آبياري تكميلي) در كرت فرعي، با 4 سطح نيتروژن (0، 40، 80 و 120 كيلوگرم در هكتار) در سطوح كرت فرعي فرعي و ارقام شالان و ريژاو و لاين  DARIدر كرت هاي فرعي فرعي فرعي استفاده شد. يافته ها: نتايج نشان داد  انجام دو مرحله آبياري تكميلي عملكرد بيولوژيك، دانه و كاه را به ترتيب 1450، 777 و 673 كيلوگرم در هكتار افزايش داد. زمان مصرف پاييزي و تقسيطي نيتروژن بر عملكرد و اجزاي عملكرد اثر معني دار نداشت، اما مصرف پاييزي نيتروژن باعث افزايش 74 كيلوگرم در هكتار عملكرد دانه شد. مصرف نيتروژن توانست عملكرد دانه، بيولوژيك و كاه را به طور معني‌دار به صورت خطي افزايش دهد. بين دو رقم و يك لاين مورد استفاده در پاسخ به نيتروژن اختلاف معني‌دار مشاهده نشد، هرچند تأثير افزايش مصرف كود نيتروژني بر ميزان عملكرد دانه در رقم شالان روند افزايشي منظم‌تري داشت. تأثير زمان مصرف نيتروژن بر دو رقم و يك لاين يكسان بود، هر چند مصرف پاييزي نيتروژن سبب افزايش ناچيزي در عملكرد بيولوژيك،‏ دانه و كاه گرديد.نتيجه گيري: نياز نيتروژني گندم ديم در شرايط تك آبياري 60 كيلوگرم در هكتار همزمان با كاشت و براي دو مرحله آبياري 80 كيلوگرم نيتروژن در هكتار به صورت تقسيطي 23 در پاييز و 13 همزمان با آبياري تكميلي) در كرت فرعي، با 4 سطح نيتروژن (0، 40، 80 و 120 كيلوگرم در هكتار) در سطوح كرت فرعي فرعي و ارقام شالان و ريژاو و لاين  DARIدر كرت هاي فرعي فرعي فرعي استفاده شد. 23 سوم در پاييز و 13 همزمان با آبياري تكميلي مرحله دوم توصيه مي‌شود. مصرف پاييزي نيتروژن سبب افزايش ناچيزي در عملكرد بيولوژيك،‏ دانه و كاه گرديد. رقم شالان از ويژگي كودپذيري بيشتري برخوردار بود. در نهايت مي توان استنباط نمود كه مصرف بهينه آب و نيتروژن تعديل كننده اثرات تنش گرما و خشكي در شرايط ديم مي باشد كه با استفاده از اين عمليات مي توان ميزان توليد گندم ديم در شرايط دشوار را بهبود بخشيد.