ارزيابي تنوع ژنتيكي 160 ژنوتيپ گلرنگ با تمركز بر ويژگي هاي كيفي روغن

مقدمه و هدف: گلرنگ (Carthamus tinctorius L.) يكي از گياهان دانه روغني مهم در دنيا است كه به دليل تحمل بالا به خشكي و شوري در ايران اهميت زيادي پيدا كرده است. دو عامل مهم در توسعه كشت گلرنگ، افزايش عملكرد روغن و زودرسي آن است. با توجه به اين كه مهم ترين قدم در مسير اصلاح گياهان، ايجاد تنوع و استفاده از اين تنوع در مسير انتخاب است، در اين آزمايش تعداد زيادي ژنوتيپ گلرنگ از نظر صفات مهم كمي و كيفي مورد ارزيابي قرار گرفت.مواد و روش ها: در اين مطالعه تعداد 160 ژنوتيپ داخلي و خارجي در قالب طرح آگمنت با سه شاهد (ارقام معرفي شده گلدشت، پديده و گلمهر) در پنج تكرار به‎صورت كشت پاييزه مورد ارزيابي قرار گرفت و صفاتي چون تاريخ گل دهي، ارتفاع بوته، تعداد شاخه فرعي، خارداري، عملكرد دانه، درصد روغن، وزن هزاردانه، محتواي پروتئين دانه و پروفيل اسيدهاي چرب شامل درصد اسيدهاي چرب پالمتيك، استئاريك، اولئيك، لينولئيك و لينولنيك بررسي گرديد.يافته ها: نتايج نشان دهنده وجود دامنه 23 روزي در تاريخ گل دهي، دامنه 95 سانتي متري در ارتفاع بوته و دامنه 16 درصدي در ميزان روغن دانه بود. همچنين تنوع زيادي در عملكرد دانه و ساير صفات مورد ارزيابي مشاهده گرديد. نتايج نشان داد ميزان پروتئين دانه در برخي از ژنوتيپ هاي مورد آزمايش تا حدود 20 درصد بود كه از نظر ارزش تغذيه اي كنجاله اهميت زيادي دارد. بررسي پروفيل اسيدهاي چرب با كمك GC نشان داد تعداد 24 ژنوتيپ ميزان اولئيك اسيد بالاتر از 55 درصد داشتند. نتايج همبستگي جزء نشان داد ژنوتيپ هاي داراي بيشترين درصد اسيد اولئيك و پالمتيك معمولا بيشترين درصد روغن را دارند و همبستگي منفي شديدي بين اولئيك و لينولئيك وجود دارد به‎طوري  كه كاهش و يا افزايش يكي با افزايش و يا كاهش ديگري همراه است. درصد روغن هاي بالا فقط در ژنوتيپ هاي خاردار مشاهده شد و همبستگي معني داري بين درصد روغن و ميزان پروتئين دانه مشاهده نشد به‎طوري  كه ژنوتيپ هايي با درصد روغن و درصد پروتئين دانه بالا به طور همزمان مشاهده گرديد.نتيجه گيري: در مجموع نتايج اين مطالعه نشان داد تنوع بسيار زيادي بين ژنوتيپ هاي جمع آوري شده وجود دارد كه مي توان از اين تنوع در برنامه هاي اصلاحي بهره برد.