بررسي توده‌هاي بومي عدس (Lens culinaris Medik.) از نظر تحمل به سرما در شرايط كنترل شده و شرايط مزرعه

مقدمه و هدف: عدس (Lens culinaris Medik.) يكي از مهم ترين گياهان خانواده حبوبات در ايران است كه در مناطق سردسير به صورت ديم و بهاره كشت مي شود. اما يكي از عوامل بازدارنده كشت پاييزه عدس در مناطق سردسير صدمات ناشي از سرما و يخبندان است. بنابراين جهت توسعه كشت پاييزه نياز به ارقام متحمل به تنش سرما است، اما تاكنون رقم مناسب و متحمل به تنش سرما در عدس معرفي نشده است. بنابراين در حال حاضر ارزيابي تحمل به سرما، معرفي ارقام پاييزه و در نتيجه پايداري توليد از اهداف مهم برنامه هاي اصلاح گياهان زراعي در مناطق سردسير مي باشد.مواد و روش ها: اين آزمايش در سال زراعي 1401-1400 در موسسه تحقيقات ديم كشور- شهر مراغه انجام شد. مواد گياهي شامل 13 توده بومي عدس و رقم شاهد سنا بود. آزمايش در قالب طرح بلوك تصادفي با دو تكرار در شرايط ديم اجرا شد. ارزيابي تحمل به سرما در مزرعه با استفاده از امتيازدهي تحمل به سرما با پارامتر (CTR) انجام شد. جهت بررسي صفات ارتفاع بوته و تعداد دانه در بوته از پنج بوته تصادفي يادداشت برداري شد. شاخص نرمال شده پوشش گياهي نيز محاسبه شد. ارزيابي تحمل به سرما در شرايط كنترل شده با استفاده از امتيازدهي بر اساس ميزان خسارت سرما با پارامتر (CTR) انجام گرفت. يافته ها: در آزمايش مزرعه، در توده هاي بومي و همچنين رقم سنا هيچ اثري از خسارت سرما مشاهده نشد. با در نظر گرفتن عملكرد، شاخص نرمال شده پوشش گياهي، ارتفاع بوته، بيوماس و تعداد دانه در بوته، توده هاي 4 (اردبيل- نير- داش بلاغ) و 1 (اردبيل- نير- چهره برق) برتر بودند. اين توده ها به ترتيب 41 درصد و 31 درصد افزايش عملكرد نسبت به شاهد سنا داشتند. در حالي كه نتايج شرايط كنترل شده نشان داد كه توده هاي 2 (اردبيل- ننه كران)، 3 (اردبيل- دودران)، 9 (ورزقان- اورنگ) و 11 (ورزقان- صومعه دل) داراي 91 الي 100درصد بقا بودند و به عنوان بسيار متحمل شناسايي شدند. همچنين، توده هاي 1 (اردبيل- چهره برق) و 5 (مغان- جعفرآباد) داراي درصد بقاي 81/5 الي 82/5 بودند و به عنوان متحمل شناسايي شدند. نتيجه گيري: در حالت كلي، تنوع بالايي بين توده ها مشاهده شد. برخي توده ها از جمله 4 (اردبيل- نير- داش بلاغ) و 1 (اردبيل- نير- چهره برق) داراي صفات مطلوب زراعي بودند و مي توان در برنامه هاي اصلاحي از آن ها بهره برد. مقايسه شرايط مزرعه و كنترل شده نشان داد كه دقت نتايج حاصل از انجام آزمايش در شرايط كنترل شده بالاتر مي باشد.