فرايند ارتباطات غيركلامي در مراثي خاقاني

مراثي خاقاني از تشخّص منحصربه ‌فردي در گونۀ مرثيه‌ سرايي ادب فارسي برخوردار است؛ اين مراثي سرشار از زبان تصويري و كنش‌هاي تعاملي گوناگوني با مخاطب است كه بر لحن غنايي و جنبۀ اثرگذاري شعر افزوده است. سهم بسياري از غنا در مرثيه‌هاي خاقاني، برخاسته از فرايند ارتباطات غيركلامي است كه با توانمندي‌هاي هنري و كلامي خاقاني در بافت اين شعر القاء شده است؛ مسالۀ اصلي تحقيق حاضر، بررسي انواع ارتباطات غيركلامي موجود در مرثيه‌هاي خاقاني و تحليل زيرساخت‌هاي اَشكال اين ارتباطات در عاطفي‌تر شدن مراثي خاقاني بوده است. براي انجام اين پژوهش از روش تحقيق توصيفي و استدلالي استفاده‌شده است؛ جامعۀ آماري اين تحقيق، اشعار رثايي خاقاني بوده است و از انجام آن، اين نتايج به دست آمد: فرايندهاي ارتباطي غيركلامي در مراثي خاقاني در شاخه‌هاي اصلي اندامي (27%)، محيطي (%23)، چهره (20%)، حركتي (18%) و موسيقايي (12%) و اغلب متأثر از باورهاي عاميانه و فرهنگي و اسطوره‌اي، سنت‌هاي ادبي و نيز نيازهاي روحي و رواني انسان است. پيوند بين ارتباطات غيركلامي با متن شعر به روش‌هاي تأكيد (50%)، تكميل (30%) و جايگزيني (20%) صورت گرفته است كه موجب تقويت بار عاطفي، جانداري تصاوير شعري، تازگي و پويايي زباني و نيز تأكيد و تشخّص لحن غنايي مرثيه‌هاي خاقاني شده است.