كاربرد توابع جذب آب براي شبيه‌سازي عملكرد ذرت در شرايط اثر متقابل تنش شوري خاك و مرحله رشد

اين پژوهش در سال 1400 با هدف شبيه‌سازي عملكرد گياه ذرت رقم سينگل كراس 704 در شرايط كاربرد جداگانه تنش شوري در مراحل مختلف رشد در ميني لايسيمتر و در شهرستان قزوين انجام شد. آزمايش به‌صورت فاكتوريل و در قالب طرح كاملاً تصادفي اجرا شد. به اين منظور، شوري خاك در چهار سطح (S1)1/7، (S2)3، (S3)5 و (S4)7 دسي‌زيمنس بر متر به‌عنوان فاكتور اصلي و فاكتورهاي فرعي شامل مراحل مختلف رشد به‌صورت يك مرحله‌اي در مراحل (C1) شش برگي، (C2) گل‌دهي، (C3) شيري شدن دانه‌ها و دو مرحله‌اي شامل (C1C2) شش برگي گل‌دهي، (C1C3) شش برگي شيري شدن دانه‌ها و (C2C3) گل‌دهي شيري شدن دانه‌ها، به كار برده شد. آب شور مطابق تيمارها از تركيب آب شور يك زهكش شوره‌زار با آب چاه (شوري dS.m^- 1 0/5) تهيه شد. سپس در مرحله رشد مورد نظر، خاك با آب شور به طوري آبياري شد كه شوري آب ورودي و خروجي از ميني ‌لايسيمتر، با هم برابر بود. تيمار شاهد با آب چاه آبياري شد. در فرايند مدل‌سازي از تركيب توابع كاهش جذب آب، مدل‌هاي اشتقاقي براي شبيه‌سازي ضرايب كاهش عملكرد محصول ( a) تهيه شد و مورد ارزيابي قرار گرفت. از داده‌هاي تيمارهاي يك مرحله‌اي رشد براي واسنجي مدل‌ها و از داده‌هاي تيمارهاي دو مرحله‌اي رشد براي صحت‌سنجي مدل‌ها استفاده شد. بر اساس نتايج، كاربرد بالاترين سطح شوري منجر به كاهش عملكرد ماده خشك توليدي از 157/2 گرم براي هر بوته (در تيمار S1) تا 115/9، 53/2، 77/7، 86/1، 97 و46/5 گرم در تيمارهاي C1، C2، C3، C1C2، C1C3 و C2C3 گرديد. نتايج نشان داد كه حساسيت گياه به دو حالت اعمال تنش يك مرحله‌اي و دو مرحله‌اي رشد متفاوت بوده و كاربرد تنش شوري در مراحل حساس رشد (گل‌دهي: C2 و شيري شدن دانه: C3)، تأثير منفي بيشتري نسبت به تيمارهاي C1C2 و C1C3 را به ‌همراه داشت كه دليل آن، سازگاري فيزيولوژيكي گياه در مراحل اوليه رشد نسبت به تنش شوري است. در اين پژوهش مدل‌هاي جمع‌پذير ون‌گنوختن و ضرب‌پذير ديركسن و ماس هافمن با مقادير خطاي كم‌تر و همبستگي بالاتر به‌عنوان مدل‌هاي بهينه براي شبيه‌سازي عملكرد محصول قابل توصيه مي‌باشد. همچنين، اعمال تنش شوري دو مرحله‌اي (تا سطح dS.m 1 7) در تيمارهاي C1C2 و C1C3، عملكرد بيشتري نسبت به اعمال تنش يك مرحله‌اي در مراحل رشد C2 و C3 داشت.