بررسي و نقد مقاله سلز درباره عوالم پنجگانه زباني در تبيين اتحاد عرفاني در اسلام

مايكل آنتوني سلز معتقد است عارفان مسلمان در تبيين تجارب عرفاني خود از عوالم فكري-فلسفي، فرهنگي-شعري،‌ قرآني-حديثي و كلامي تأثير پذيرفته‌اند. سلز در مقاله «زبان حيرت» (1989) سعي دارد پنج نمونه از اين عوالم زباني را برجسته كند و تشابه زبان صوفيان، به خصوص در حوزه مسئله فنا و اتحاد عرفاني، با پس‌زمينه‌هاي سنتي-ديني آنان را نشان دهد. عوالم زباني كه سلز به آنها توجه كرده و صوفيان از آن تأثير پذيرفته‌اند‌ عبارت‌اند از‌ شعر جاهلي؛ كليدواژه‌ها و اصطلاحات كلامي؛ زبان حديثي-قرآني معراج و وصول به عرش؛ حديث قرب نوافل و حيرت صوفيانه، كه در آن تمايزات ذهن-عين، گوينده-شنونده تقريباً محو مي‌شود؛ و نهايتاً استفاده از زبان فلسفي متأخرتر ابن‌عربي (ديالكتيك عرفاني) براي تبيين اتحاد عرفاني. پژوهش پيش رو بر مبناي مطالعه‌اي كتابخانه‌اي، ضمن معرفي ديدگاه سلز در مقاله مذكور، با رويكرد توصيفي-تحليلي، به برخي كاستي‌هاي شكلي از جمله كم‌دقتي در ترجمه و ارجاع به نسخ كم‌اعتبار، و برخي كاستي‌هاي محتوايي مانند نقصان در دامنه پژوهش اشاره مي‌كند. در كنار اين اشكالات، توجه به مباحث تطبيقي بين اديان ابراهيمي اسلام، يهود و مسيحيت، تسلط نويسنده به ادبيات عربي و شعر جاهلي، ازجمله ويژگي‌هاي مثبت اين اثر است كه به مؤلف در تبيين زبان تجربه عرفاني در اسلام كمك شاياني كرده است.