تبيين مبتدا سازي غيرضميرگذار فارسي بر پايه دستور گفتماني نقشي

هدف اصلي پژوهش حاضر، تبيين ترتيب سازه‌‌‌اي جملات حاوي عناصر مبتدا شده در فرآيند مبتدا سازي غيرضميرگذار در زبان فارسي بر اساس دستور گفتماني نقشي است. از آنجا كه اين دستور قائل به مفاهيمي نظير حركت نيست، به دنبال تبيين پايه زايشي اين فرآيند نيز خواهيم بود. لذا در پژوهش حاضر و به جهت نيل به اهداف فوق، نحوه نگاشت عناصر زباني جملات حاوي عناصر مبتداسازي‌شده غيرضميرگذار فارسي در قالب‌هاي ساختواژي-نحوي در چهار جايگاه مطلق: ابتدايي، ثانويه، مياني و پاياني و بي‌نهايت جايگاه نسبي معرفي‌شده در دستور گفتماني نقشي مدنظر قرار گرفت و بر اساس سازوكارهاي تعيين ترتيب سازه‌اي دستور گفتماني نقشي مورد تحليل واقع گرديد. روش انجام كار به‌صورت توصيفي- تحليلي است و داده‌ها برگرفته از نمونه‌هاي منتخب از گفتار و متون نوشتاري فارسي است كه پس از معرفي ساز و كارهاي دستور گفتماني نقشي، بر اساس اصول اين نظريه مورد تحليل قرار گرفته‌اند. روش تعيين ترتيب سازه‌اي به كار گرفته‌شده در پژوهش حاضر، روش پوياي رويكرد دستور گفتماني نقشي است كه با الهام از روش تعيين ترتيب سازه‌اي گرين برگ گرفته‌شده و در آن به جاي سه مقوله فاعل، مفعول و فعل، به ترتيب مفاهيم اثرگذار، اثرپذير و محمول، ترتيب سازه‌اي زبان‌هاي دنيا را تعيين مي‌نمايند. نتايج حاكي است از آنجا كه در ساخت نشان‌داري چون مبتداسازي غيرضميرگذار، با عنايت به نيت ارتباطي سخنگو، عناصر مختلفي شامل عناصر موضوعي و غير موضوعي و حتي محمول مي‌توانند سازه مبتدا واقع گردند و از طرف ديگر، با توجه به اينكه بر اساس اصول اين دستور، سازه تأكيدي در سطح بينافردي در اولويت ورود به قالب‌هاي ساخت واژي- نحوي قرار مي‌گيرد، لذا فرآيند مبتداسازي غيرضميرگذار حاصل حركت نبوده بلكه عنصر مبتدا شده به‌صورت پايه زايشي در همان جايگاه اصلي خود توليد مي‌شود. نتايج همچنين نشان مي‌دهد كه دستور گفتماني نقشي با مراجعه به اصول سه‌گانه تصويرگونگي، تماميت دامنه و ثبات نقشي در تعيين آرايش سازه‌اي جملات حاوي عناصر مبتدا سازي‌ شده فارسي روشي مناسب و كارآمد در تعيين ترتيب سازه‌اي اين فرايند است.