بررسي انتقادي تأثير روش تاريخي مستشرقان در محمد شحرور

بسياري از گرايش‌ها و جريان‌هاي فكري معاصر در تلاش‌اند تا فهم حقيقي از دين را منحصر در خود بدانند. متن ديني بعد از 14 قرن از ظهور اسلام، همچنان موردبحث و بررسي انديشمندان است؛ برخي متون مذكور را داراي حقيقتي الهي دانسته و برخي ديگر آن‌ها را بسان متون ديگر قلمداد كرده تا بتوانند زمينه خوانش تاريخي آن‌ها را فراهم كنند. اولين و آخرين و مهم‌ترين هدف متون ديني، هدايت انسان است. درحالي‌كه جريان‌هايي در تلاش‌اند تا با متون ديني با تساهل برخورد كرده و ديدگاه مادي‌گرايانه - كه ماده را حاكم بر انديشه مي‌داند - نسبت به متون داشته باشند. شحرور ازجمله افرادي است كه از ماركسيسم كه در تقابل با ديدگاه ايده‌آليستي - كه انديشه را حاكم بر ماده مي‌داند - قرار دارد، تأثير پذيرفته است. در هر دو ديدگاه، بين انديشه و ماده ارتباط وجود دارد كه نشان‌دهنده نوعي بي‌توجهي و ساده‌انگاري بوده و باعث شده هركدام بتوانند روشي متفاوت و گاه مخالف يكديگر را اتخاذ كنند. ميراث، متشكل از ارزش‌هاي ديني، اخلاقي و اجتماعي است و هويت هر انسان مسلماني را شكل مي‌دهد. ازجمله مهم‌ترين علل بازگشت به ميراث اين است كه تاكنون تاريخ اسلامي، شاهد واقعيت و حادثه‌اي مؤثر و مهم جز پديده وحي نبوده است؛ وحي‌اي كه به وجود آورنده قرآن، سنت نبوي و اهل‌بيتb بوده و باعث شده جامعه بدوي عصر جاهليت به تمدن دست يابد و در سايه تعاليم نبوي و به‌واسطه فتح كشورهاي ديگر، با ملت‌هاي ديگر آشنا گردد. شحرور با انديشه سلفي سنتي به مبارزه برخاسته و آن را مانع رشد و نوگرايي مي‌داند كه درنتيجه باعث ركود علم و فنّاوري مي‌شود. وي خود را از ميراث سنتي جدا كرده و كل ميراث اسلامي را سنتي دانسته و هم‌زمان به تقليد از ميراث غربي و استشراقي كه در مادي‌گرايي خلاصه مي‌شود، روي آورد. تبعيت از مادي‌گرايي غرب باعث شد كه شحرور الهي بودن قرآن را انكار كرده و آن را تاريخي بداند. در اين نوشتار به ريشه‌ها و مباني انديشه‌هاي نوگرايانه شحرور پرداخته‌شده و نشان داده مي‌شود كه تمام آن‌ها از انديشه‌هاي شرق‌شناسانه غربي و ماركسيسم گرفته‌شده است. در ادامه نيز به نقد مباني مذكور پرداخته خواهد شد.