تحول «تجريد» ادراكي در سه سير فلسفي (نگاه ماهوي، اصالت وجود وحدت تشكيكي و وحدت شخصي)

اهميت مسأله «تجريد»، در پيدايش ادراكات و تعيين حدود و ويژگي‌هاي آن است. پرسش اينكه: با تغيير در مباني فلسفي، تجريد چه معنا و كاركردي مي‌يابد؟ در نگاه ماهوي تجريد به تقشير از ماده معنا مي‌شود و ضمن قوام بخشيدن به علم، چگونگي تولد ادراكات سه‌گانه، انواع معقولات و نفي اضافي بودن علم را توضيح مي‌دهد. در سير دوم يعني اصالت وجود با رويكرد تشكيكي، علم حقيقتي وجودي، متحد با نفس و رو به تعالي دارد. تجريد به اين معناست كه علم و عالم با يكديگر از مرتبه‌اي جدا شده و به مرتبه‌اي ديگر راه مي‌يابند. با گذر از وحدت تشكيكي به وحدت شخصيه‌ي وجود، علم به ظهور و تجريد هم به پيراستگي آن ظهور از خفا يا ظهور پايين‌تر معنا مي‌شود. متناسب با سيرهاي سه‌گانه، فرايند تجريد با عبور از كثرت، به وحدت و به خود علم نزديك‌تر ‌مي‌گردد تا سرانجام در سير سوم با ظهور علمي يكي مي‌شود.