شخصيت، آثار و تاريخ‌ نگاري علي بن ابراهيم جَوّاني

علي بن ابراهيم علوي جَوّاني (متوفي اوائل قرن چهارم) از مورخان شيعي و صاحب كتاب‌هاي اخبار صاحب فخ و يحيي بن عبدالله است. وي در آثار خود تلاش كرده تا به قيام شخصيت‌هاي برجسته علوي و زيدي بپردازد. اين كتاب‌ها از بين رفته است، اما بخش‌هايي از آن از طريق كتاب مقاتل الطالبيين حفظ شده و به ديگر متون تاريخي راه يافته است. ابهاماتي كه درباره شخصيت، حيات علمي، شيوه تاريخ‌نگاري و منابع مورد استناد جَوّاني و اهداف او از نگارش اين آثار وجود داشت، تحقيقي منسجم در اين زمينه را گريزناپذير ساخت. نتيجه پژوهش نشان مي‌دهد كه جَوّاني از مورخان و صحابه‌نگاران شيعه بوده است و مهم‌ترين انگيزه وي در نگارش مقتل خاندان ابي‌طالب به ويژه اخبار تاريخي صاحب فخ و يحيي بن عبدالله، افزون بر معرفي چهره معنوي، سياسي، اجتماعي آنان در شرايط سياسي و اجتماعي عصر خويش، معرفي فساد حاكميت و تأكيد مجدد بر مبارزه با ظلم تا رسيدن به شهادت از يك سو و از سوي ديگر تحريك زيديه و علوياني بود كه انديشه قيام مسلحانه داشتند.