تصحيح و گزارش ابياتي از ديوان كبير

ديوان كبير يا كليّات شمس تبريزي يكي از آثار برجسته‌ي مولاناست كه متأسّفانه كمتر از مثنوي بدان توجّه شده ‌است. حجمِ بسيارِ ابيات، ‌يك‌دست نبودن نُسَخِ خطي و شيوه‌ي سرايش اين اثر، تصحيح آن را با دشواري‌هايي همراه كرده است. در اين پژوهش، نويسندگان با اتّكا به نسخ معتبر، به اصلاحِ ايرادهايي پرداخته‌اند كه در ديوان مصحَّح‌ فروزانفر موردغفلت واقع شده‌ است. اين ابيات علاوه بر ديوان مصحّح فروزانفر در ديگر تصحيح‌ها، گزيده‌ها و حتّي ترجمه‌هاي ديوان كبير نيز بررسي و مشخص شد كه اين ايرادها در بسياري موارد در پژوهش‌هاي بعد از فروزانفر و به تبعيّت از تصحيح ايشان وارد شده ‌است. نيكلسون پيش از همه به تصحيح و ترجمه‌ي ديوان شمس پرداخته؛‌ ولي تعداد محدودي غزل (48 غزل) را در گزيده‌ي خويش تصحيح و ترجمه كرده ‌است. آربري نيز 400 غزل را براساس نسخه‌ي پرحجم چستربيتي ترجمه كرده و بنابر قول خودش در مقدّمه، به تصحيح فروزانفر هم دسترسي داشته ‌است. توفيق سبحاني در سال 1386 بر اساس تك‌نسخه‌ي قونيه‌ي 770، كليّات شمس را تصحيح كرده؛ امّا در پاره‌اي موارد از نسخه‌ي اساس خود تبعيّت نكرده‌ و بر شيوه‌ي تصحيح فروزانفر رفته ‌است. در اين مقاله با تكيه بر نسخ معتبر پاره‌اي از ابيات تصحيح شده با اين هدف كه ضبط بسامان‌تري از آن‌ها ارائه شود. در اين راه علاوه بر نسخ خطّي معتبر، بررسي زبان مولوي در ديگر آثارش و شيوه‌ي كاركرد تعبيرها و تركيب‌ها نيز راه‌گشاي نگارندگان بوده ‌است.