كاربست الگوي خوانش نشانه‌شناسانة مايكل ريفاتر در تفسير غزل «اگر آن تُرك شيرازي...» با تمركز بر معناي عبارت «ميِ باقي»

در تاريخ ادب فارسي كمتر شاعري را همچون حافظ مي‌توان يافت كه جزئيات اشعارش تابه‌اين‌اندازه اهميت داشته باشد. در طول تاريخ سنّت شرح‌نويسي بر اشعار اين شاعر بسياري از نكات و ملاحظات واژگاني، نحوي، ادبي و فكري محل بحث صاحب‌نظران بوده و هر شارحي به‌فراخور ميزان فهم و درك خود در مسير حل دشواري‌هاي ديوان شعر او گام برداشته است؛ البته نبايد از اين واقعيت غافل بود كه دراين‌ميان برخي از مفاهيم، عبارات و واژگان هستند كه فهم دقيق آن‌ها نقش بسزايي در درك ظرايف شعر حافظ دارد. يكي از اين موارد مهم عبارت «مي باقي» در غزل سوم ديوان مطابق ترتيب الفبايي است. بررسي تفاسير ارائه‌شده نشان‌ مي‌دهد كه بيشتر شارحان براي اين عبارت معناي «باقي‌مانده‌ي مِي» را پيشنهاد داده‌اند؛ معنايي كه گرچه خللي در دريافت بيت ايجاد نمي‌كند؛ اما به نظر مي‌رسد با حال‌وهواي كلي غزل هم‌خواني ندارد؛ ازهمين‌رو تلاش شد تا در اين مقاله كه به روش تحليلي-توصيفي نوشته شده است، با استفاده از الگوي پيشنهادي مايكل ريفاتر براي خوانش نشانه‌شناسانه‌ي شعر، غزل موردنظر بازخواني شود تا ازاين‌طريق ضمن استخراج گراني‌گاه معنايي غزل، معنايي مستند به شواهد متني براي عبارت «مِي باقي» ارائه شود. براين‌اساس كليت غزل به پنج بخش مجزا تقسيم شد و پس از بررسي انباشت‌ها و تقابل‌هاي دوگانه، مفهوم «برتري نقد، ماندگار و حقيقي بر نسيه، ناماندگار و غيرحقيقي»، به‌عنوان ماتريس يا محور معنايي منتشر در سطح غزل شناسايي شد. مفهومي كه بازخواني عبارت موردبحث و بيت محل واقع‌شدنش براساس آن نشان مي‌دهد كه معني «مِي ماندگار» در نقطه‌ي مقابل «مِي فرّار» مي‌تواند معتبرترين معنا براي عبارت «مي باقي» باشد؛ معنايي كه با كليت غزل نيز همخوان است.