نقشِ خرده فرهنگ هاي منحرف قلندريّه درعزلت آنان براساسِ رباعيّاتِ قلندرانه

قلندريّه يك گروه خاص با خرده‌فرهنگ‌هاي خاص است و عزلت با وجود حضور در متن جامعه جزو مهم‌ترين آن‌هاست. چگونگي تحقّق خرده‌فرهنگ مزبور وظيفه‌ي جستار حاضر است كه در حوزه‌ي مطالعات بينارشته‌اي ادبيّات صوفيانه و جامعه‌شناسي فرهنگي است و برپايه‌ي مطالعات كتابخانه‌اي و روش توصيفي- تحليلي و با كمك رهيافت تحليل محتوا انجام شده. به‌دليل اهتمام ويژه‌ي متصوّفه به قالب رباعي، پيكره‌ي متني پژوهش حاضر را رباعيّات فارسي شكل داده است. بازه‌ي زماني از آغاز تا قرن هشتم (ه.ق.) و بستر موضوعي محدود به حوزه‌ي جامعه‌شناسي فرهنگي، منهاي مؤلّفه‌هاي اعتقادي است. يافته‌ها نشان مي‌دهد كه عزلت خاص قلندريّه كه عزلتي در ميان مردم است، به‌وسيله‌ي خرده‌فرهنگ‌هاي منحرف آن‌ها نسبت به فرهنگ حاكم بر جامعه‌ي اصلي و فرهنگ جماعت صوفيان غيرقلندر محقّق مي‌شود. خرده‌فرهنگ‌هايي كه در انحراف زندگي قلندران از عرف و عادات اجتماعي مردم نقش دارند، عبارت‌اند از: زبان ديگرگونه و غيرقابل درك براي عوام و آميختگي آن با شطح و طامات، كم‌حرفي و خاموشي افراطي، بدنامي و ملامتجويي قلندران در عين تلاش براي بي‌آزاري نسبت به خلق و شادسازي ديگران و حتّي ترجيح ستم‌كشي بر ستمگري، تجرّد و پشت كردن به فرهنگ ازدواج و تشكيل خانواده، سفرهاي پي‌درپي و آوارگي دائمي و پرسه زدن‌هاي بي‌هدف در اسواق و اماكن مختلف، زندگي ديوانه‌وار و به‌خصوص نعره زدن‌هاي بي‌دليل قلندرانه، رفتارهاي مرموز همراه با حيله‌گري و زيركي، تكدّي‌گري باوجود ادّعاي استغناي از خلق و مصرف بي‌پرواي بنگ و ترياك و شراب.