ساخت شاخص تركيبي فضايي سلامت اجتماعي و ارزيابي آن در استان‌هاي ايران

زمينه و هدف: شاخص سلامت‌ اجتماعي يكي از شاخص‌‌هاي تركيبي مي‌باشد كه وضعيت سلامت جامعه را با استفاده‌ از شاخص‌هاي قابل‌ اندازه‌گيري و براساس ويژگي‌هاي جامعه سالم نشان مي‌دهد. اكثر مطالعات انجام شده در زمينه ساخت شاخص تركيبي سلامت اجتماعي در ايران، ناهمگوني ‌و همبستگي فضايي را از لحاظ متغيرهاي مورد بررسي ناديده گرفته‌اند. هدف اين پژوهش درنظرگرفتن اثر فضايي در ساخت شاخص تركيبي سلامت اجتماعي و ارزيابي آن در استان‌هاي ايران بود. روش و مواد: در پژوهش حاضر از 39 شاخص سلامت‌ اجتماعي گردآوري‌شده از منابع رسمي مربوط به مطالعه طراحي شاخص تركيبي سلامت اجتماعي و ارزيابي آن در استان‌هاي ايران بين سال‌هاي 1385 تا 1393، استفاده شده است. از سه روش نرمال‌سازي با توزيع نرمال‌استاندارد، روش مقايسه‌اي و روش رتبه‌بندي و از سه روش وزن‌دهي با وزن برابر، وزن‌دهي ‌با تحليل مؤلفه‌هاي اصلي و وزن‌دهي با تحليل مؤلفه‌هاي وزن‌دارشده جغرافيايي استفاده شد. سپس نه شاخص تركيبي ايجاد شده با استفاده از آزمون خودهمبستگي Moran و همبستگي با شاخص توسعه انساني سال1390 مورد مقايسه قرار گرفتند. درنهايت بهترين شاخص انتخاب و يافته‌ها براساس آن بيان شد. يافته ها: شاخص‌تركيبي وزن‌دارشده با تحليل مؤلفه‌هاي وزن‌دارشده جغرافيايي براي داده‌هاي نرمال‌‌شده z-score با مقدار آماره آزمون خودهمبستگي Moran 0.334(P= 0.0003 ) و ضريب‌ همبستگي 0.81 با شاخص توسعه انساني سال 1390، به عنوان شاخص تركيبي فضايي سلامت اجتماعي انتخاب شد. براساس آن استان‌هاي تهران، البرز و يزد به عنوان سه استان اول و استان‌هاي سيستان ‌و بلوچستان، لرستان و بوشهر به عنوان سه استان آخر رتبه‌بندي شدند. نتيجه‌گيري: مطالعه نشان داد كه با توجه به وجود نابرابري‌هاي استان‌هاي ايران از لحاظ امكانات بهداشتي، اقتصادي و اجتماعي و در نتيجه وجود ناهمگوني و همبستگي فضايي بين آن‌ها، در نظر گرفتن اثر فضايي در ساخت شاخص تركيبي سلامت اجتماعي در طبقه‌بندي مناسب‌تر سطح سلامت اجتماعي استان‌ها مؤثر است.