ميزان به‌كارگيري مؤلفه‌هاي كارآفريني در كتاب‌هاي داستاني كودكان

هدف: با توجه به ضرورت آموزش كارآفريني در توسعه و ترويج كارآفريني و نيز مناسب بودن دوران كودكي براي دريافت اين آموزش‌ها، آموزش كارآفريني به كودكان ضروري است و بايد در جست‌وجوي روش‌هايي بود كه اين توانايي را در آنان رشد و پرورش دهد. از آنجاكه ادبيات كودك و به‌ويژه داستان‌ها نقشي مهم در آموزش كارآفريني دارد، توجه به مؤلفه‌هاي كارآفريني در داستان‌ها جايگاه خاصي دارد. ازاين‌رو، پژوهش حاضر با هدف كشف ميزان به‌كارگيري مؤلفه‌هاي كارآفريني در كتاب‌هاي داستاني كودكان گروه سني «ج» انجام شده است. روش: پژوهش حاضر به‌لحاظ هدف پژوهشي كاربردي است كه به روشِ تحليل محتوا انجام شده است. جامعۀ پژوهش 80 عنوان كتاب‌ داستان تأليفي منتخب توسط شوراي كتاب كودك براي گروه سني «ج» در طي سال‌هاي 1397-1399 بود كه از اين ميان، 30 عنوان كتاب به روشِ نمونه‌گيري تصادفي ساده به‌عنوان نمونۀ پژوهش انتخاب شد. ابزار تحليل داستان‌ها سياهۀ وارسي محقق‌ساخته بود. براي بررسي روايي محتواي سياهه، سياهۀ وارسي در اختيار 10 نفر از اعضاي هيئت‌علمي گروه روان‌شناسي قرار گرفت و پس از كسب نظرات آنان، شاخص نسبت روايي محتوا و شاخص روايي محتوا محاسبه شد و براين‌اساس اصلاحاتي در سياهه اوليه صورت گرفت. براي تعيين پايايي سياهه، 10 درصد از كل كتاب‌هاي داستان به‌صورت تصادفي انتخاب و‌ توسط دو ارزياب تحليل شد و سياهۀ وارسي براي اين كتاب‌ها تكميل شد. سپس درصد توافق بين نظرات ارزيابان با محاسبه ضريب پايايي اسكات بررسي شد. اين ضريب 0.94 به دست آمد كه نشان‌دهندۀ پايايي قابل قبول ابزار بود. سياهۀ وارسي نهايي شامل شش مؤلفۀ كارآفريني و 40 زيرمؤلفه به دست آمد. در نهايت، داده‌هاي گردآوري‌شده ازطريق سياهۀ وارسي با استفاده از نرم‌افزار اس‌پي‌اس‌اس مورد تجزيه‌وتحليل قرار گرفت. يافته‌ها: درمجموع، ميزان به‌كارگيري مؤلفه‌هاي كارآفريني در كتاب‌‌هاي داستاني 38.9 درصد بود. طبق نتايج آزمون فريدمن، بين اولويت مؤلفه‌هاي كارآفريني اختلافي معنادار وجود داشت، به‌طوري كه مؤلفه‌هاي خلاقيت و نوآوري، و نياز به موفقيت پركاربردترين مؤلفه‌ها و سپس به‌ترتيب مؤلفه‌هاي نياز به استقلال، خطرپذيري، تحمل ابهام و مركز كنترل دروني قرار داشتند. در سطح جامعه، به‌طور متوسط ميزان توجه به هريك از مؤلفه‌هاي كارآفريني به اين شرح بود: مؤلفۀ خلاقيت و نوآوري 36.5 تا 57.5 درصد؛ مؤلفۀ نياز به موفقيت 33.8 تا 53.5 درصد؛ مؤلفۀ نياز به استقلال 28.6 تا 52.6 درصد؛ مؤلفۀ خطرپذيري 26.5 تا 48.5 درصد؛ مؤلفۀ تحمل ابهام 22 تا 44.4 درصد؛ و مؤلفۀ مركز كنترل دروني 22 تا 37 درصد. همچنين، پس از بررسي 30 عنوان كتاب داستان، تنها 7 عنوان كتاب داستان با دارا بودن بيش از نيمي از مؤلفه‌هاي كارآفريني در زمرۀ آثار غني و مناسب براي آموزش كارآفريني قرار گرفتند. در اين ميان، داستان «پوشكا» غني‌ترين اثر ازنظر به‌كارگيري مؤلفه‌هاي كارآفريني شناخته شد. اصالت/ارزش: ‌‌در اين پژوهش براي اولين بار، كتاب‌هاي داستاني كودكان ازنظر به‌كارگيري مؤلفه‌هاي كارآفريني تحليل شدند. يافته‌هاي اين پژوهش مي‌تواند راهنماي نويسندگان در تأليف كتاب‌هاي مناسب براي پرورش كارآفريني در كودكان باشد. همچنين، آثار ارزشمندي كه ازنظر مؤلفه‌هاي كارآفريني در اين پژوهش شناسايي شد مي‌تواند به مربيان، والدين و كتابداران به‌عنوان كتاب‌هاي مناسب براي آموزش كارآفريني به كودكان معرفي شوند.