نيازسنجي حرفه مشاور اطلاعات

هدف: در عصر ما كه اطلاعات شاكلۀ همۀ ابعاد زندگي ما را شكل مي‌دهد، مشاوران اطلاعات نقشي حيات خواهند داشت. هدف اين پژوهش، نيازسنجي ايجاد حرفه مشاور اطلاعات است. نيازسنجي حرفۀ مشاور اطلاعات، ناظر به بررسي زمينه‌هاي نياز، ابعاد نياز و نيز الزامات كسب اين حرفه است. به نظر مي‌رسد معرفي ويژگي‌هاي شاخص حرفۀ مشاور اطلاعات با توجه به گسترش شتابان علوم و نياز جامعه به راهبري هدفمند افراد براي برخورداري از مزايا و دستاوردهاي علمي و اجتماعي، ضروري است. در اين پژوهش، ضمن بررسي زمينه‌هاي حرفۀ مشاور اطلاعات، نيازسنجي ايجاد حرفۀ مشاورۀ اطلاعات انجام شده است. روش‌: پژوهش حاضر با رويكرد كيفي و ازنظر روش گردآوري داده‌‌ها، به‌صورت تركيبي با دو ابزار مطالعۀ كتابخانهاي و مصاحبۀ ساختاريافته انجام شده است. در اين پژوهش، ابتدا با جستجوي منظم در پايگاه‌‌هاي هدف ازجمله ساينس‌دايركت، اسكوپوس، گوگل اسكولار و پايگاه‌‌هاي داخلي ازجمله ايرانداك، جهاد دانشگاهي و نورمگز، متون مرتبط استخراج شد. پس از بررسي متون براي استخراج متغيرهاي نيازهاي مربوط به مشاورۀ اطلاعات، 458 كد باز به دست آمد، و در مصاحبه‌‌هاي انجام‌شده با 12 متخصص اين حوزه، 122 كد شناسايي شد. پس از اين مراحل، كدهاي استخراج‌شده از مصاحبه‌‌هاي متخصصان نيز با مفاهيم متون تلفيق شدند (درمجموع، 580 كد). در پايان، مقوله‌هاي اصلي (كدگذاري گزينشي) در چهار دستۀ نيازهاي جاري، آستانه‌‌اي، بي‌پاسخ و آتي قرار گرفتند.  يافته‌‌ها: درخصوص نيازهاي ايجاد حرفۀ مشاورۀ اطلاعات، 32 مقوله مشتمل بر580 مؤلفه استخراج شد. از مهم‌ترين نيازهاي جاري، مي‌توان سواد اطلاعات سلامت، ورود به فرايندهاي صنعتي، تاب‌آوري در مقابل آشوب و شرايط غيرمترقبه و كاريابي و تغيير شغل را ذكر كرد. براي نيازهاي آستانه‌اي يا مرزي، مي‌توان اقتصاد بازيافتي، يكپارچگي با هوش مصنوعي، هوش مصنوعي زايا، هويت مجازي و شبكه‌هاي اجتماعي و زمينه‌هاي صنعتي و تجاري مرتبط با ژنوم انسان را ذكر كرد. نيازهاي بي‌پاسخ شامل مضامينِ بين‌المللي‌سازي و سازگاري فرهنگ سازماني، داده‌هاي چندوجهي، افزايش عدم قطعيت و نياز به نوآوري، استفادۀ عمومي از انرژي‌هاي پاك، تقابل شفافيت و منافع سازمان، و امنيت و محرمانگي در متاورس است. نيازهاي آتي نيز مضامين شامل افزايش خطوط قرمز و فرايندهاي فزايندۀ اداري، زبان رمزگونۀ علم، زندگي ابري و انسان سايبورگي مي‌شود. اصالت/ارزش: در اين پژوهش، پيچيدگي‌هاي نيازهاي اطلاعاتي و نقش مهم مشاوران اطلاعاتي براي انواع نيازهاي ما در جامعه بررسي شد. نيازسنجي انجام‌شده نشان داد كه انسان امروزي، نيازهاي جاري، آستانه‌اي، بي‌پاسخ، و آتي گسترده‌اي دارد و انتظار مي‌رود مشاوران اطلاعات با توجه به پتانسيل‌هاي مورد انتظار ازجمله نگاه بيروني و ديد فراگير و تجارب انباشتي مشابه به رفع اين نيازها كمك كنند. زمينه و نيازهاي شناسايي‌شده در اين پژوهش راه را براي مطالعۀ شرايط حضور مشاوران اطلاعات و نحوۀ ارتباط و پاسخ‌گويي اين متخصصان هموار كرده است.