بررسي قواعد تمييز تفسير تاريخي

برخي از قرآن پژوهان معاصر، دست يابي به فهم مخاطبان اوليه از آيات قرآن را در امر تفسير مهم تلقي و آن را كليد حلّ اختلاف هاي تفسيري قلمداد مي كنند. اين قرآن پژوهان، تفسيري كه بر مبناي فهم اعراب عصر نزول باشد را، «تفسير تاريخي» نام نهاده اند. محدود شدن به فهم مخاطبان اوليه در تفسير قرآن هرچند معايبي دارد اما آگاهي از فهم آنان مزايايي نيز دارد و مفسران قرآن از گذشته، در تفسير برخي از آيات، به فهم اعراب عصر نزول توجه داشته اند. از آنجا كه با فاصله گرفتن از صدر اسلام، اقوال تفسيري پيرامون آيات قرآن افزايش يافته لذا دست يابي به فهم مخاطبان اوليه دشوار شده است. به نظر مي رسد اولين مرحله براي كشف فهم مخاطبان اوليه، بررسي قواعد و معيارهايي باشد كه بر مبناي آن بتوان تفاسيري كه پس از صدر اسلام شكل گرفته اند را از تفاسير و برداشت هاي مربوط به صدر اسلام، تفكيك كرد. به همين منظور، در اين تحقيق به روش توصيفي - تحليلي و بر اساس منابع كتابخانه اي، به بررسي چنين معيارهايي پرداختيم. مهم ترين اين معيارها بدين قرار است: الف) خالي بودن تفسير از آراء فرقه اي - اعتقادي. ب) خارج نكردن آيات از معناي اوليه. ج) تقدم آيات قرآن بر قواعد ادبي. د) خالي بودن تفسير از ديدگاه هاي علمي و فلسفي.