انعكاس خشم، خشونت و مرگ، نتيجه غلبه كهن‌الگوي سايه در شعر پست‌مدرن فارسي

شعر پست‌مدرن را به‌واسطهٔ ويژگي بي‌پرده‌گويي و ساختارشكني موضوعات كلامي، مي‌توان مرجعي مناسب براي مطالعات كهن‌الگويي در نظر گرفت. مقالهٔ حاضر با توجه به كثرت بسامد واژه‌ها، تركيبات، و عباراتي پيرامون خشم، خشونت و مرگ در شعر پست‌مدرن فارسي، در پي يافتن پاسخ به اين پرسش است كه دليل تمايل اغراق‌آميز شاعران پست‌مدرن به بيان خشم و خشونت در شعر چيست؟ در اين راستا، تصاوير «خشم و خشونت اجتماعي»، «خشم و خشونت فردي» و «تصاوير مرتبط با مرگ» در آثار تعدادي از شاعران پست‌مدرن، با استفاده از روش توصيفي-تحليلي و با در نظر گرفتن رويكرد ميان‌رشته‌اي، بين ادبيات و دو حوزهٔ نقد اجتماعي و نقد روان‌شناختي مورد بررسي قرار داده شده است. نتيجه نشان داد، كثرت بازتاب «خشونت نسبت به زنان»، «فساد اخلاقي»، «جنگ» و ناهنجاري‌هايي از قبيل «مصرف مواد مخدر» در بخش خشونت‌هاي اجتماعي، «خودكشي» و «مازوخيسم» در بخش خشونت‌هاي فردي، بيشتر برخاسته از انديشهٔ فراگير «مرگ‌انديشي» است. «مرگ‌انديشي» كه يكي از نشانه‌هاي غلبهٔ كهن‌الگوي سايه در ناخودآگاه بشر است، در شعر پست‌مدرن، به يك انديشهٔ جاري و به‌تبع آن به يكي از ويژگي‌هاي اصلي اين جريان شعري تبديل شده است. شاعران پست‌مدرن سعي نموده‌اند براي نشان دادن تاريكي و خشم دروني نهفته در اجتماع، از تصاوير منزجزكننده و وحشت‌زا، كه مرتبط با «مرگ» است، بهره ببرند و روند شعر خود را به سوي تاريكي و وحشت پيش ببرند؛ تاجايي‌كه مي‌توان ادعا كرد، از ميان شاعران معاصر، آن‌هايي كه در ناخودآگاه خويش، مغلوب كهن‌الگوي سايه بودند، به شعر پست‌مدرن روي آورده‌اند.