شكل‌گيري «مردمِ جمهوري اسلامي» در جمهوري اول

در روايت‌هاي رايج، اولاً انقلاب ايران ناشي از غلبه بخش سنتي-مذهبي جامعه بر بخش مدرن آن بود. ثانياً همين بخش سنتي-مذهبي بود كه پس از انقلاب قدرت را به دست گرفت و مسلط شد. اين مقاله مي‌خواهد اين هر دو نكته را به چالش بكشد. از منظر اين مقاله اولاً بخش سنتي-مذهبي ايران پيشاانقلابي خود دو بخش غيرسياسي و سياسي داشت. گفتمان «اسلام سياسي»، متفاوت بود از گفتمان سنتي و محافظه‌كاري كه در ميان بخش‌هاي بزرگي از جمعيت مذهبي جامعه ايران حاكميت داشت. اما نكته‌دوم، و مهم‌تر آن است كه حتي همين گفتمان اسلام سياسيِ پيشاانقلاب نيز پس از پيروزي انقلاب و استقرار جمهوري اسلامي در دهه شصت، به همان شكلِ پيشاانقلابي خود باقي نماند. در فضاي اسلاميِ پساانقلابي در نتيجه همايندي رخ‌داد جنگ و كاريزماي «امام خميني» گفتمان جديدي شكل گرفت. اين گفتمان كه ايدئولوژي مشروعيت‌بخش به جمهوري اسلامي را در دهه شصت شكل مي‌داد، به ناچار سوژه‌هايي مطيع و محافظه‌كار مي‌طلبيد و نمي‌توانست همان گفتماني باقي بماند كه پيش از انقلاب، سوژه‌هاي سركش انقلابي پرورش مي‌داد.