آينده‌پژوهي وضعيت اشتغال فارغ‌التحصيلان رشته‌هاي علوم ‌انساني در ايران؛ نگاهي محصول‌گرايانه با استفاده از روش تحليل لايه علّي

فارغ‌التحصيلان رشته‌هاي علوم ‌انساني، دغدغه‌هايي در مورد وضعيت اشتغال خود در جامعه دارند. افزايش شمار فارغ‌التحصيلان اين حوزه، با توجه به توسعه مراكز آموزش عالي در سطح كشور ضرورت اتخاذ تدابيري منطقي و عملي را براي اين گروه از فارغ‌التحصيلان، بيش‌از‌پيش نمايان مي‌سازد. اين مقاله يك پژوهش كيفي و با هدف آينده‌پژوهي در صدد است تصويري از وضعيت اشتغال فارغ‌التحصيلان حوزه علوم انساني ترسيم كند. جامعه آماري پژوهش اساتيد و متخصصان حوزه علوم انساني است و با استفاده از روش نمونه‌گيري هدفمند انتخاب شده‌اند. اطلاعات از طريق مصاحبه نيمه‌ساختاريافته جمع‌آوري شد و بعد از پياده‌سازي مصاحبه‌ها به روش تحليل تماتيك و با كاربست روش لايه‌اي علي، مؤلفه‌هاي آن در سطح ليتاني، علل اجتماعي، گفتمان / جهان‌بيني و اسطوره/ استعاره شناسايي شدند. در سطح ليتاني، مؤلفه‌هاي «بحران بيكاري»، «علوم انساني مهجور و در حاشيه مانده»، «علوم انساني ناكارامد / نابلد» و «فقدان هويت مستقل» برساخته شدند. در سطح علل سيستماتيك مجموعه عوامل فرهنگي- اجتماعي و اقتصادي از علل بنيادين مضامين سطح اول هستند. در سطح گفتمان/ جهان‌بيني از گفتمان‌هاي محصول‌گرايانه، پست‌مدرن، علوم ‌انساني اسلامي و گفتمان مسئله‌محوري استفاده شد. در سطح استعاره/اسطوره از تعابير استعاري بچه مهندس، پروفسور بالتازار، پاشنه آشيل/چشم اسفنديار توسعه ملي و علوم پيشرو (جنس اول)/ پسرو (جنس دوم) استفاده شد. در نهايت با مرور ادبيات و مراجعه به مصاحبه‌ها و رفت و برگشت در آنها و نظرخواهي از خبرگان و متخصصان، دو پيشران نگاه مهندسي‌وار و از بالا به پايين در مقابل تأمين فضاي باز فكري، دانشگاهي، و سياست يكسان‌سازي علوم در مقابل توسعه رويكرد مطالعات ميان‌رشته‌اي شناسايي، و سناريوهاي چهارگانه تدوين شدند.