تبيين مانايي تمدن‌ها با نگاهي به سنت‌هاي الهي از منظر قرآن

بي‌گمان مانايي و ناپداري تمدن‌ها بسته به عواملي فراواني است. بر اساس متون ديني عواملي مانند ظلم، كفر، شرك در ناپايداري و هلاك تمدن‌‌ها دخيل‌اند و مقتضاي برخي از سنت‌هاي الهي مانند احباط، ابتلا، تدمير و استيصال و استخلاف، چنين چيزي است. اين نوشتار با استفاده از روش كتابخانه‌اي در گردآوري اطلاعات و روش توصيفي - تحليلي در استنتاج ديدگاه با تأكيد بر آيات قرآن، به اين پرسش اساسي پاسخ مي‌گويد كه چرا با وجود عوامل افول، برخي تمدن‌ها مانا باقي مي‌مانند؟. يافته‌هاي تحقيق به شرح زير است:الف) آن امت‌ها و جوامع از صفات و ويژگي‌هايي بهره مي‌برند كه همان‌ها باعث پيشرفت و پايداري شده است. ب) با بهره‌گيري از اسباب مادي مي‌توان سطح رفاه را بالا برد و به پيشرفت و پايداري دست يافت؛ هرچند به‌منظور دستيابي به مانايي و پيشرفت همه‌جانبه نيازمند تلفيق اسباب مادي و معنوي است. ج) برخورداري از امكانات مادي ممكن است بر اساس سنت امهال و استدراج باشد.د) كفر مانع رشد اقتصادي نيست؛ هرچند طبق سنت احباط، آرامش و سعادت دنيوي تحقق پيدا نمي‌كند و اين توسعه ماندگار نخواهد بود. هـ) برخي از عوامل مانند ظلم علت تامه هلاكت‌اند؛ اما براي نابودي و مرگ از نقش اقتضايي برخوردارند. و) از منظر دين، پايداري در معناي رايج،‌ مساوي با مانايي نيست. در مانايي كيفيت و كميت به صورت توأمان لحاظ مي‌شود كه از آن به پيشرفت كوثري تعبير مي‌شود.