آغاز‎نامۀ وقايع‎نگاري‎هاي اسلامي‎ قرون نخستين اسلامي

در يك نگاه به تواريخ عمومي قرون نخستين اسلامي، يعني آثار تأليف‎شده در دو برهۀ نيمۀ دوم قرن 3 و نيمۀ اول قرن 5 هجري نكته‎اي كه به چشم مي‎آيد، نقطۀ آغازين اين تاريخ‎هاست. تواريخِ عمومي محدودۀ زماني نخست همچون كتاب‎هاي تاريخ دينوري، تاريخ يعقوبي و تاريخ طبري، اگرچه به‎نظر مي‎رسد كه آغازِ تاريخِ خود را از بحث زمان شروع مي‎كنند و نه خلقت يا حتي نخستين انسان، ولي از ديدۀ آنان، آغاز زمان و تاريخ با خلقت حضرت آدم شروع مي‎شود؛ بنابراين، نگارشِ تاريخ را با روايتِ داستانِ خلقتِ حضرت آدم به‌عنوان نخستين انسان به تعبير قرآن كريم و البته ساير اديان ابراهيمي آغاز مي‎كنند؛ و آثار دورۀ زماني دوم، تواريخي همچون تجارب‎الامم، تاريخ ثعالبي و تاريخ گرديزي روايت تاريخ را با داستان نخستين پادشاهان ايراني برطبق خداينامه‎هاي ايراني آغاز مي‎كنند. براي يافتن دلايل اين ‎امر، يعني چرايي تفاوت سبك مورخان در آغاز تاريخ‎هايشان طي انجام يك مطالعۀ تطبيقي ميان اين آثار و با بررسي احوال و آثار تاريخ‌نگارانۀ اين مورخان در دو بحث جداگانه از طريق روش توصيفي‌تحليلي به اين نتيجه رسيديم كه مورخان دورۀ نخست به دليل داشتن بينش ديني نسبت به تاريخ و با هدف استفاده از آن در خدمت دين و شريعت، تاريخ‎هايشان را با نظر به روايات اسلامي آغاز مي‎كنند اما مورخان دورۀ بعد با داشتن نگاه غيرديني و عمل‌گرايانه نسبت به تاريخ و استفاده از آن در راستاي انديشه و اعمال سياسي مرسوم تاريخ خود را با داستان نخستين فرمانروايان ايراني شروع مي‎كنند.